Pałac w Stanowicach (lubuskie)
Średniowieczne początki wsi
Stanowice to miejscowość o średniowiecznym rodowodzie. Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z 1300 roku, kiedy margrabia brandenburski Albrecht III nadał ją cystersom z Kołbacza jako uposażenie dworu w Mironicach (Crewersdorp). W średniowieczu i czasach nowożytnych dobra stanowickie należały do wielu znakomitych rodów rycerskich i szlacheckich.
Ród von der Marwitz i pierwszy dwór
W połowie XV wieku dobra stanowickie znalazły się w rękach rodu von der Marwitz. Na przełomie XVII i XVIII wieku przedstawiciele tej rodziny wznieśli w Stanowicach pierwszy dwór. Budynek został gruntownie przebudowany w drugiej połowie XVIII wieku z inicjatywy radcy wojennego Wilhelma Gottfrieda Bayera, zyskując formę bardziej reprezentacyjnej rezydencji.
Ród Treichel i przebudowa pałacu
W 1812 roku właścicielem majątku został radca domeny Karl Ferdinand von Empich. W testamencie przekazał dobra zarządcy majątku Martinowi Gottliebowi Treichelowi. Od tego momentu losy Stanowic na ponad 130 lat związały się z rodziną Treichel.
W latach 1870-1871 Carl Treichel gruntownie przebudował i rozbudował pałac, dodając dwa nowe skrzydła oraz charakterystyczną wieżę. W tej eklektycznej formie, z przewagą elementów neorenesansowych, budowla przetrwała do dziś. W 1898 roku majątek odziedziczył Georg Treichel, który w 1912 roku otrzymał indygenat szlachecki. Od tego czasu rodzina posługiwała się nazwiskiem von Treichel.
Mroczne lata II wojny światowej
Dramatyczny rozdział w historii Stanowic rozegrał się podczas II wojny światowej. Na terenie miejscowego folwarku funkcjonował obóz jeniecki, w którym przetrzymywano między innymi jeńców francuskich, włoskich i radzieckich. Najtrudniejsze warunki panowały wśród jeńców radzieckich, którzy otrzymywali głodowe racje żywnościowe.
31 stycznia 1945 roku Stanowice zajęła Armia Czerwona. Wkrótce potem majątek rodziny von Treichel został przejęty, a jego właściciel, Friedrich Karl von Treichel, zginął.
Park pałacowy
Pałac otacza park krajobrazowy o powierzchni około 8,5-9 hektarów. Występuje w nim 38 gatunków drzew i krzewów, w tym pięć gatunków drzew iglastych. Ponad 100 drzew ma cechy pomnikowe. Na terenie założenia znajdują się również stawy oraz dawne mauzoleum rodowe.
Ciekawostka: w parku zachowało się dawne mauzoleum rodziny właścicieli. Według opisu z 1939 roku znajdowało się ono między dwoma stawami i zostało wzniesione w 1830 roku.
Losy po 1945 roku i stan obecny
Pałac przetrwał działania wojenne w stanie nienaruszonym, jednak po 1945 roku zniszczeniu lub rozproszeniu uległ jego wystrój i wyposażenie wnętrz. Park, pozbawiony należytej opieki i poddany rabunkowej gospodarce, został w znacznej mierze zdewastowany.
W okresie powojennym w pałacu umieszczono biura Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Baczynie – Zakładu Rolnego w Stanowicach. Na piętrze korpusu głównego urządzono przedszkole, natomiast w skrzydłach znajdowały się mieszkania pracownicze, zlikwidowane ostatecznie w 1976 roku.
Obecnie cały zespół pałacowo-parkowy wraz z folwarkiem znajduje się w zasobach Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa i jest dzierżawiony przez Zakład Utylizacji Odpadów z Gorzowa Wielkopolskiego. Zabudowania gospodarcze zostały częściowo zaadaptowane do potrzeb firmy. Sam pałac pozostaje w złym stanie technicznym, choć podejmowane są działania zmierzające do jego rewitalizacji i nadania mu nowych funkcji.
