Pyrzyce

Pyrzyce – miasto z jednymi z najlepiej zachowanych murów miejskich na Pomorzu Zachodnim

Pyrzyce należą do najstarszych miejscowości Pomorza Zachodniego. Początki osadnictwa sięgają wczesnego średniowiecza, a wzmianki o Pyrzycach pojawiają się już w VIII wieku. Początkowo był to słowiański ośrodek osadniczy i gród, którego znaczenie wynikało między innymi z położenia na ważnych szlakach komunikacyjnych oraz z żyznych ziem pyrzyckich.

Pod koniec X wieku obszar ten znalazł się przejściowo pod panowaniem Mieszka I, jednak przynależność polityczna Pomorza Zachodniego przez kolejne stulecia często się zmieniała. Region znajdował się między innymi pod wpływami książąt pomorskich, Polski i Danii. W pierwszej połowie XII wieku Bolesław III Krzywousty ponownie podporządkował sobie Pomorze Zachodnie. W kolejnych dziesięcioleciach ukształtowało się tu księstwo pomorskie, a Pyrzyce znalazły się w granicach domeny książąt pomorskich.

Powstanie średniowiecznego miasta Pyrzyce

W pierwszej połowie XIII wieku, prawdopodobnie około 1230–1240 roku, obok starszego słowiańskiego grodu zaczęto organizować średniowieczne miasto. Był to element szerszego procesu urbanizacji Pomorza Zachodniego. Nowe miasta zakładano według zachodnioeuropejskich wzorców lokacyjnych, z regularnym układem ulic, rynkiem, działkami mieszczańskimi i systemem obronnym.

Pyrzyce otrzymały prawa miejskie w 1263 roku. Miasto miało charakterystyczny, zbliżony do owalu układ przestrzenny, który do pewnego stopnia można odczytać jeszcze dzisiaj.

Sama nazwa Pyrzyce ma słowiańskie pochodzenie. Wywodzi się prawdopodobnie od słowa „pyrz”, oznaczającego pszenicę lub odnoszącego się do żyznych ziem uprawnych. Nie jest to przypadkowe – okolice Pyrzyc należały do najbardziej urodzajnych terenów Pomorza Zachodniego.

Mury miejskie – najważniejszy zabytek Pyrzyc

Dzisiaj trudno uwierzyć, że przedwojenne Pyrzyce były znacznie bardziej jednolitym, średniowiecznym miastem. Historyczna zabudowa starego miasta została w ogromnej części zniszczona w lutym 1945 roku, podczas walk o Pyrzyce, które Niemcy ogłosili twierdzą. Po wojnie dużą część zniszczonej zabudowy zastąpiły budynki mieszkalne, w tym charakterystyczne bloki wznoszone w latach 60. XX wieku.

Dlatego paradoksalnie najważniejszym świadectwem dawnego miasta są dzisiaj średniowieczne mury obronne. Zachowany system fortyfikacji pozwala wyobrazić sobie, jak wyglądały Pyrzyce kilkaset lat temu.

Budowę umocnień rozpoczęto stosunkowo niedługo po lokacji miasta. Prace prowadzono etapami i trwały przez kilka stuleci.

Najstarsze partie murów powstały z kamienia polnego. Do około 1301 roku zbudowano zasadniczy odcinek obwarowań wraz z czatowniami i furtami. Około połowy XIV wieku część furt przebudowano na bramy miejskie, a niektóre czatownie zaczęły przybierać formę bardziej rozbudowanych baszt.

W XV wieku fortyfikacje modernizowano dalej. Mury podwyższono, wykorzystując cegłę, rozbudowano istniejące baszty, powstały także kolejne elementy systemu obronnego. Przebudowywano również bramy, wyposażając je w coraz bardziej rozbudowane przedbramia.

Największe zmiany przyniósł rozwój broni palnej i artylerii. W XVI wieku średniowieczne mury zaczęto dostosowywać do nowych sposobów prowadzenia walki. Powstały między innymi basteje i bastiony, pozwalające skuteczniej prowadzić ogień wzdłuż murów i przedpola.

W swojej najbardziej rozbudowanej formie system obronny Pyrzyc miał około 2 km długości. Mury osiągały około 7–9 metrów wysokości. Do miasta prowadziły dwie główne bramy wyposażone w rozbudowane przedbramia. System uzupełniały liczne czatownie i baszty.

Pyrzyce – miasto otoczone wodą

Same mury nie były jednak jedyną linią obrony. Pyrzyce posiadały również rozbudowany system wałów ziemnych i fos.

Miasto otaczały miejscami dwa pierścienie wałów i fos, które tworzyły dodatkową przeszkodę dla napastnika. Co ciekawe, nie były to wyłącznie naturalne cieki wodne. System wodny został częściowo przystosowany do celów obronnych. Wodę doprowadzano kanałem z rzeki Siciny, a odpowiedni poziom wody w fosach regulowano za pomocą śluz i stawów.

Dzięki temu Pyrzyce były nie tylko miastem otoczonym murem, ale właściwie całym zespołem fortyfikacji ziemnych, murowanych i wodnych.

Twierdza, która długo się broniła

Tak rozbudowany system obronny rzeczywiście był skuteczny. Pyrzyce przez długi czas należały do trudnych do zdobycia miast regionu. W 1433 roku miasto przetrwało najazd wojsk husyckich i polskich, prowadzony w ramach działań przeciwko państwu zakonu krzyżackiego.

Z czasem jednak średniowieczne fortyfikacje zaczęły tracić swoje znaczenie. Rozwój artylerii sprawił, że wysokie mury stawały się coraz łatwiejszym celem dla dział. Szczególnie w XVII wieku, podczas kolejnych konfliktów europejskich, tradycyjne fortyfikacje coraz gorzej odpowiadały zmieniającym się sposobom prowadzenia wojny.

W XVIII wieku rozpoczął się więc proces ich stopniowej likwidacji. Po 1750 roku część wałów ziemnych zaczęto niwelować, a w XIX wieku przekształcano je w promenady i tereny spacerowe. W połowie XIX wieku zasypano również część fos, a na ich miejscu powstały ogrody.

Podobny los spotkał same mury. W XIX wieku wykonywano w nich nowe przejścia, aby ułatwić komunikację i umożliwić poprowadzenie szerszych ulic. Niektóre baszty otrzymały zupełnie nowe funkcje – wykorzystywano je jako magazyny, pomieszczenia gospodarcze, a nawet mieszkania dla uboższych mieszkańców. Jedna z baszt była wykorzystywana jako więzienie, a później mieściła się w niej nawet izba wytrzeźwień.

Pyrzyce dzisiaj

II wojna światowa niemal całkowicie zmieniła wygląd historycznego centrum. Dlatego spacer po Pyrzycach jest trochę nietypowy. Z jednej strony mamy powojenną zabudowę, a z drugiej – kilkusetletnie mury, baszty i bramy, które przetrwały zniszczenie miasta.

Obwarowania są dzisiaj systematycznie konserwowane i stanowią najważniejszy zabytek Pyrzyc oraz jeden z najcenniejszych zachowanych systemów średniowiecznych fortyfikacji miejskich na Pomorzu Zachodnim.

Warto więc nie traktować murów jako pojedynczej atrakcji, ale przejść się ich fragmentami i zwrócić uwagę na różne warstwy budowy: kamienne średniowieczne partie, późniejsze nadbudowy ceglane, baszty, bramy, pozostałości fos i wałów. To właśnie tutaj najlepiej widać, jak przez kilkaset lat zmieniało się średniowieczne miasto – od słowiańskiego grodu, przez lokowane miasto, potężną warownię, aż po współczesne Pyrzyce.

Pyrzyce – zabytki

Brama Szczecińska w Pyrzycach – pozostałości średniowiecznej bramy miejskiej

Brama Szczecińska była jedną z najważniejszych bram w średniowiecznych Pyrzycach. Znajdowała się w północnej części miasta i kontrolowała drogę prowadzącą w kierunku Szczecina. Jej początki sięgają XIII wieku, czyli okresu budowy pierwszych miejskich fortyfikacji po lokacji Pyrzyc.

Pierwotna brama była znacznie skromniejsza. W kolejnych stuleciach, wraz z rozwojem miasta i zmianami w sztuce wojennej, była systematycznie rozbudowywana. W XV wieku została znacząco podwyższona i miała około sześciu kondygnacji, dzięki czemu była nie tylko przejazdem przez mury, ale również ważnym punktem obserwacyjnym i obronnym.

Brama Szczecińska przetrwała kolejne stulecia, ale została poważnie zniszczona podczas walk w 1945 roku. Po wojnie nie zdecydowano się na jej pełną odbudowę. Do dzisiaj zachowały się jedynie fragmenty konstrukcji, dlatego oglądamy ją obecnie przede wszystkim jako ruinę dawnej bramy miejskiej.

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden ślad powojennych zmian. W sąsiedztwie Bramy Szczecińskiej przebito średniowieczne mury miejskie, aby poprowadzić przez nie ulicę Kilińskiego. W ten sposób współczesna komunikacja dosłownie przecięła historyczny system obronny.

Brama Bańska w Pyrzycach

Brama Bańska to jedna z dwóch głównych zachowanych w źródłach średniowiecznych bram miejskich Pyrzyc. Jej nazwa pochodzi od kierunku drogi prowadzącej w stronę miejscowości Banie (niem. Bahn). Początki bramy sięgają XIII wieku, czyli okresu budowy pierwszych kamiennych obwarowań miasta.

Podobnie jak pozostałe elementy pyrzyckich fortyfikacji, Brama Bańska była przez kolejne stulecia rozbudowywana. Około 1450 roku została znacznie podwyższona i otrzymała pięć kondygnacji. Najwyższa kondygnacja miała nietypowy, ośmioboczny kształt, dzięki czemu brama zyskała charakterystyczną sylwetkę. Ta część budowli niestety nie zachowała się do naszych czasów.

Rozbudowa bramy była związana nie tylko z prestiżem miasta, ale przede wszystkim z potrzebami obronnymi. Wyższa konstrukcja dawała lepszy punkt obserwacyjny, a odpowiednio rozmieszczone otwory pozwalały prowadzić obronę przedpola i kontrolować drogę prowadzącą do miasta.

Brama Bańska jest dzisiaj jednym z elementów zachowanego systemu średniowiecznych fortyfikacji Pyrzyc. Warto oglądać ją razem z pobliskimi fragmentami murów i baszt, ponieważ dopiero wtedy można sobie wyobrazić, jak potężnym zespołem obronnym były niegdyś Pyrzyce.

Baszta Sowia (Więzienna) w Pyrzycach – pyrzycka „krzywa wieża”

Baszta Sowia, nazywana również Basztą Więzienną, jest jednym z charakterystycznych elementów średniowiecznych fortyfikacji Pyrzyc. Jej początki sięgają połowy XIV wieku, kiedy istniejącą wcześniej półkolistą czatownię rozbudowano i przekształcono w znacznie solidniejszą basztę.

W kolejnych stuleciach baszta była modernizowana. W połowie XVI wieku została podwyższona, co zwiększyło jej możliwości obserwacyjne i obronne. Rozbudowa przypadła na okres, kiedy tradycyjne średniowieczne fortyfikacje zaczęto przystosowywać do nowych warunków prowadzenia walki, związanych z coraz powszechniejszym wykorzystaniem broni palnej i artylerii.

Baszta pełniła również funkcje użytkowe. Jej nazwa „Więzienna” wskazuje na późniejsze wykorzystanie budowli jako miejsca odosobnienia. Podobnie jak w wielu innych średniowiecznych miastach, element miejskich fortyfikacji z czasem otrzymywał nowe zastosowania, niezwiązane już bezpośrednio z obroną.

Dzisiaj Baszta Sowia zwraca uwagę przede wszystkim swoją wyraźnie pochyloną sylwetką. Z tego powodu bywa nazywana „krzywą wieżą Pyrzyc”. Jej odchylenie od pionu jest efektem wielowiekowych zmian konstrukcyjnych i pracy podłoża, a nie współczesnej stylizacji.

Baszta Lodowa (Wysoka) w Pyrzycach

Baszta Lodowa, nazywana również Basztą Wysoką, jest jednym z najlepiej zachowanych elementów średniowiecznych fortyfikacji Pyrzyc. Warto zwrócić na nią uwagę podczas spaceru wzdłuż murów miejskich, bo dobrze pokazuje, jak przez stulecia rozbudowywano system obronny miasta.

Jej obecna forma jest wynikiem kilku etapów budowy. W 1420 roku wzniesiono czterokondygnacyjną basztę, która stanowiła ważny element umocnień. W drugiej połowie XVI wieku, gdy rozwój broni palnej wymuszał modernizację miejskich fortyfikacji, basztę podwyższono do sześciu kondygnacji.

Tak wysoka konstrukcja miała znaczenie przede wszystkim obserwacyjne i obronne. Z góry można było kontrolować przedpole miasta oraz obserwować drogi prowadzące w kierunku Pyrzyc. Jednocześnie kolejne przebudowy pokazują, że miejskie fortyfikacje nie były budowane raz na zawsze – dostosowywano je do zmieniającej się techniki wojennej i potrzeb miasta.

Baszta Prochowa (Ważniak) w Pyrzycach

Baszta Prochowa, nazywana również Basztą Ważniak, jest jednym z zachowanych elementów średniowiecznych murów obronnych Pyrzyc. Jej dolna, prostokątna część powstała w połowie XIV wieku, jako element rozwijającego się systemu miejskich fortyfikacji.

W drugiej połowie XVI wieku, kiedy rozwój artylerii wymusił modernizację pyrzyckich umocnień, basztę przebudowano i podwyższono. Na starszej, prostokątnej podstawie wzniesiono kolejne kondygnacje o planie kolistym, nadając budowli charakterystyczny, nietypowy wygląd.

Baszta była częścią rozbudowanego systemu obronnego miasta, który obejmował około 2 km murów, liczne czatownie, baszty, bramy, wały ziemne i fosy. Jej zadaniem była przede wszystkim obserwacja i obrona odcinka murów, a po modernizacji również wykorzystanie broni palnej.

Baszta Pijacka (Więzienna) w Pyrzycach

Baszta Pijacka, nazywana również Basztą Więzienną, jest jednym z zachowanych elementów średniowiecznych fortyfikacji Pyrzyc. Została zbudowana około 1480 roku, w późnym okresie rozbudowy miejskich murów obronnych.

Baszta ma prostokątny plan i charakterystyczną cechę – nie wysuwa się poza linię murów miejskich. Oznacza to, że jej zasadnicza część znajduje się po wewnętrznej stronie obwarowań. Taka forma różni ją od wielu innych pyrzyckich baszt, które wystają przed lico murów i pozwalały na prowadzenie ognia wzdłuż ich zewnętrznej strony.

W przyziemiu baszty znajdowało się więzienie. Stąd właśnie pochodzi jej druga nazwa – Baszta Więzienna. Pomieszczenia więzienne w takich miejskich basztach były zazwyczaj niewielkie i miały przede wszystkim charakter zabezpieczający, a nie mieszkalny.

Baszta Śpiącej Królewny w Pyrzycach

Baszta Śpiącej Królewny, nazywana również Basztą Bluszczową lub Połówkową, jest jednym z zachowanych fragmentów średniowiecznych fortyfikacji Pyrzyc. Ma półkolisty plan i została wzniesiona w drugiej połowie XV wieku, w okresie rozbudowy i modernizacji miejskich murów obronnych.

Baszta została przystosowana do użycia broni palnej, w tym artylerii. W jej murach zachowały się otwory strzelnicze przeznaczone do prowadzenia ognia z dział. Pokazuje to, że pyrzyckie fortyfikacje były stopniowo dostosowywane do zmieniających się sposobów prowadzenia działań wojennych.

Do naszych czasów baszta zachowała się mniej więcej do wysokości korony murów miejskich. Nie jest więc szczególnie okazała, a od strony dawnej fosy, gdzie znajdują się obecnie ogrody, łatwo ją przeoczyć. Dodatkowo budowla jest mocno porośnięta bluszczem, stąd popularna nazwa „Baszta Bluszczowa”.

Określenie „Połówkowa” dobrze opisuje jej wygląd – zachowana część ma formę fragmentu półkolistej baszty wysuniętej przed linię muru. Dziś jest przede wszystkim malowniczym elementem zachowanych obwarowań Pyrzyc i ciekawym przykładem późnośredniowiecznej fortyfikacji przystosowywanej do użycia artylerii.

Baszta Mnisza (Klasztorna) w Pyrzycach

Baszta Mnisza, nazywana również Basztą Klasztorną, jest jednym z zachowanych fragmentów średniowiecznych fortyfikacji Pyrzyc. Jej najstarsza, prostokątna część powstała w XIV wieku i była elementem miejskiego systemu obronnego.

W 1562 roku basztę przebudowano i podwyższono, nadając jej wyższej części okrągły plan. Była to część XVI-wiecznej modernizacji pyrzyckich umocnień, związanej z koniecznością dostosowania średniowiecznych fortyfikacji do coraz powszechniejszego użycia broni palnej i artylerii.

Do naszych czasów zachowały się przede wszystkim fragmenty pierwotnej, prostokątnej części baszty. Wyższa, XVI-wieczna część nie przetrwała, dlatego obecnie budowla jest znacznie niższa niż w okresie swojej świetności.

Nazwa Baszta Mnisza (Klasztorna) nawiązuje do jej położenia w pobliżu dawnego klasztoru franciszkanów. Klasztor znajdował się przy miejskich murach, a jego zabudowania stanowiły jeden z ważniejszych elementów średniowiecznych Pyrzyc.

Studnia św. Ottona – miejsce chrztu Pyrzyczan

Pyrzyce są jednym z najważniejszych miejsc związanych z chrystianizacją Pomorza Zachodniego. W 1124 roku dotarła tutaj misja chrystianizacyjna biskupa Ottona z Bambergu, wysłana na Pomorze z inicjatywy księcia Bolesława III Krzywoustego. Według tradycji właśnie w okolicy dzisiejszej ulicy Warszawskiej, przy znajdującym się tu źródle, Otton miał udzielać chrztu mieszkańcom Pyrzyc.

Trzeba jednak zaznaczyć, że obecna Studnia św. Ottona nie jest zabytkiem z czasów chrztu w 1124 roku. Jest XIX-wiecznym pomnikiem upamiętniającym to wydarzenie. Najstarsze znane pisemne wzmianki o „Świętym Źródle” pochodzą dopiero z 1574 roku, a kolejne pojawiają się w XVII wieku. Wówczas źródło było już otoczone drewnianą obudową i przypisywano jego wodzie właściwości lecznicze.

Obecna oprawa źródła powstała w latach 1824–1826. W 1824 roku, podczas obchodów 700-lecia chrztu Pomorza, położono kamień węgielny pod nową studnię. Jej projekt przygotował słynny niemiecki architekt Karl Friedrich Schinkel. Ostatecznie powstała kamienna konstrukcja przypominająca niewielkie baptysterium, czyli miejsce związane z obrzędem chrztu. Projekt nawiązywał do architektury wczesnochrześcijańskiej, m.in. baptysterium Konstantyna Wielkiego w Rzymie.

Studnia ma formę kwadratowego, kamiennego założenia z półkolistą apsydą. W jej centralnej części znajduje się krzyż z czerwonego, polerowanego granitu. Woda znajduje się około metra poniżej poziomu posadzki. Całość otaczają kamienne mury, dzięki czemu obiekt bardziej przypomina niewielką budowlę sakralną niż zwykłą studnię.

Otoczenie studni również zaprojektowano jako reprezentacyjne miejsce pamięci. Park założono w 1825 roku, a jego projekt przypisywany jest Peterowi Josephowi Lennému, słynnemu pruskiemu projektantowi ogrodów, znanemu m.in. z realizacji w Poczdamie.

Dawniej miejsce wyglądało nieco inaczej niż dzisiaj. Źródło rzeczywiście wypływało na powierzchnię, a jego wody tworzyły niewielki staw. Z czasem źródło przestało bić, a pierwotny układ wodny zniknął. Zachowała się natomiast kamienna studnia, park i część historycznego założenia. Obiekt był remontowany, m.in. w 1998 roku, kiedy przeprowadzono gruntowne prace konserwatorskie.

W 1902 roku obok studni ustawiono brązowe popiersie św. Ottona, ufundowane przez cesarza Wilhelma II. Autorem projektu był rzeźbiarz Walter Schott. Popiersie nie przetrwało okresu powojennego i zostało usunięte po 1945 roku.

Dzisiaj Studnia św. Ottona i otaczający ją park są jednym z najważniejszych miejsc pamięci historycznej w Pyrzycach. To właśnie tutaj najlepiej widać, jak wydarzenie sprzed dziewięciu stuleci funkcjonowało w pamięci kolejnych pokoleń. Sama studnia nie pochodzi z czasów Ottona – jest XIX-wiecznym pomnikiem miejsca tradycyjnie utożsamianego z chrztem Pyrzyczan w 1124 roku. Od 2006 roku św. Otton z Bambergu jest oficjalnym patronem Pyrzyc, co dodatkowo podkreśla znaczenie tego miejsca dla historii miasta.

Pyrzyce – kościoły

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Pyrzycach

Jednym z najcenniejszych zabytków Pyrzyc jest kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, położony w obrębie średniowiecznego Starego Miasta. To jeden z najważniejszych przykładów dawnej architektury sakralnej Pyrzyc i jednocześnie budowla, w której dobrze widać kolejne etapy rozwoju miasta.

Budowę świątyni rozpoczęto w drugiej połowie XIII wieku, niedługo po lokacji Pyrzyc. Kościół był następnie wielokrotnie rozbudowywany i przebudowywany w XIV i XV wieku, kiedy Pyrzyce szybko się rozwijały, a ich znaczenie w regionie rosło. W efekcie powstała okazała świątynia o charakterze gotyckim, związana z najstarszą historią miasta.

Kościół kilkakrotnie ucierpiał w wyniku pożarów, po których był odbudowywany i modernizowany. Kolejne remonty pozostawiły w jego architekturze również elementy późniejszych epok, w tym barokowe. W 1739 roku od strony wschodniej wzniesiono nową wieżę, która stała się charakterystycznym elementem sylwetki świątyni.

W połowie XIX wieku przeprowadzono gruntowną odnowę kościoła w duchu neogotyku. W trakcie prac starano się uporządkować wygląd budowli i nadać jej bardziej jednolity, historyzujący charakter.

Najtragiczniejszy okres w dziejach świątyni przyniosła II wojna światowa. W 1945 roku kościół został poważnie uszkodzony podczas walk o Pyrzyce, a jego wyposażenie i część historycznej substancji uległy zniszczeniu. Po wojnie świątynię odbudowano, ale bez wschodniej wieży wzniesionej w 1739 roku. Dzięki odbudowie zachowano jednak zasadniczą bryłę średniowiecznego kościoła.

Kościół Matki Bożej Bolesnej w Pyrzycach

Kościół Matki Bożej Bolesnej jest jednym z najstarszych zabytków sakralnych Pyrzyc. Jego początki sięgają drugiej połowy XIII wieku, a świątynia powstała poza obrębem średniowiecznego miasta, w pobliżu dawnego grodu. Według tradycji i przekazów historycznych około 1260 roku wzniesiono tutaj kościół związany z klasztorem augustianek.

Początkowo była to świątynia klasztorna, położona poza głównym zespołem miejskim. Jej lokalizacja dobrze pokazuje, że średniowieczne Pyrzyce nie ograniczały się wyłącznie do obszaru zamkniętego murami – ważne obiekty, w tym klasztory i kościoły, powstawały również poza fortyfikacjami.

Kościół był kilkakrotnie niszczony przez pożary. Pierwszy poważny pożar miał miejsce w XVI wieku. Świątynię odbudowano pod koniec tego stulecia, jednak w XVII wieku ponownie została zniszczona przez ogień. Kolejne odbudowy zmieniały wygląd świątyni, dlatego dzisiejsza budowla nie jest prostym zachowaniem XIII-wiecznego pierwowzoru.

W XIX wieku przeprowadzono kolejną odbudowę i remonty kościoła. Świątynia przetrwała do końca II wojny światowej, jednak w 1945 roku została poważnie zniszczona podczas walk o Pyrzyce. Przez następne dziesięciolecia pozostawała w ruinie.

Odbudowę rozpoczęto dopiero pod koniec XX wieku. Po wieloletnich pracach kościół został ponownie oddany do użytku w 1991 roku.

Kaplica Świętego Ducha w Pyrzycach

Kaplica Świętego Ducha należy do najstarszych zabytków sakralnych Pyrzyc. Powstała pod koniec XIII wieku i od początku była związana z działającym w tym miejscu szpitalem dla ubogich i chorych. Tego typu zespoły szpitalne lokowano zwykle poza głównym centrum średniowiecznego miasta, dlatego kaplica znajdowała się poza najstarszą częścią Pyrzyc.

Przez kolejne stulecia budowla była wielokrotnie przebudowywana i rozbudowywana, dostosowywana do zmieniających się potrzeb. Mimo tych zmian zachowała średniowieczny rodowód i jest ważnym świadectwem funkcjonowania średniowiecznego systemu opieki nad chorymi i potrzebującymi.

Podobnie jak wiele innych zabytków Pyrzyc, kaplica została poważnie uszkodzona podczas walk w 1945 roku. Po wojnie nie zdecydowano się jednak na przywrócenie jej pierwotnej funkcji sakralnej. Budynek odbudowano i zaadaptowano na potrzeby biblioteki publicznej.

To najcenniejsze zabytki Pyrzyc, które warto odwiedzić chociaż zna jeden dzień. Podobnie zresztą jak inne miasta z umocnieniami w pobliżu: Stargard, Trzcińsko-Zdrój, Chojna i inne.