Kolorowe jeziorka w Rudawach Janowickich
Kolorowe jeziorka (Dolny Śląsk)
Kolorowe Jeziorka to jedna z najbardziej znanych atrakcji turystycznych Dolnego Śląska. W 2011 roku w plebiscycie magazynu „National Geographic Traveler” zajęły 3. miejsce wśród „7 nowych cudów Polski”, zdobywając 7,69 proc. głosów.
To zespół czterech niewielkich, sztucznych zbiorników wodnych – Purpurowego, Błękitnego, Żółtego i Zielonego Jeziorka – położonych na północnych stokach Wielkiej Kopy w Rudawach Janowickich. Powstały w dawnych wyrobiskach kopalni pirytu, eksploatowanych od końca XVIII wieku do początku XX wieku. Po zakończeniu wydobycia wyrobiska stopniowo wypełniły się wodą, tworząc niezwykły krajobraz.
Skąd wzięły się kolory?
Niezwykłe barwy jeziorek są efektem składu chemicznego wód i podłoża, będącego pozostałością po dawnej eksploatacji pirytu. Wietrzenie pirytu – siarczku żelaza (FeS₂) – prowadzi do powstawania kwaśnych wód kopalnianych oraz uwalniania różnych związków mineralnych.
Najbardziej charakterystyczne jest Purpurowe Jeziorko, którego rdzawo-czerwone zabarwienie związane jest przede wszystkim ze związkami żelaza. Wody Błękitnego Jeziorka mają natomiast niebiesko-turkusowe zabarwienie, na które wpływa skład chemiczny wody i obecność rozpuszczonych minerałów. Barwa Żółtego Jeziorka jest związana przede wszystkim ze związkami żelaza.
Kolor wody nie jest stały. Może zmieniać się w zależności od warunków pogodowych, nasłonecznienia, ilości wody oraz procesów chemicznych zachodzących w zbiornikach. Dlatego wygląd jeziorek może być zupełnie inny w słoneczny letni dzień niż podczas pochmurnej pogody.
Zielone Jeziorko jest zbiornikiem okresowym i jako najwyżej położone może całkowicie wysychać. W ostatnich latach jego poziom wody jest często bardzo niski, co wiąże się przede wszystkim z niewielkim dopływem wody i zależnością zbiornika od warunków hydrologicznych. Nie należy jednak przypisywać jego okresowego wysychania wyłącznie zmianom klimatu – jest to naturalna cecha tego niewielkiego zbiornika.
Historia kopalni pirytu
Historia Kolorowych Jeziorek zaczęła się od wydobycia pirytu, czyli siarczku żelaza o wzorze FeS₂. Minerał ten, dzięki charakterystycznemu złocistemu połyskowi, bywa nazywany „złotem głupców”.
Na stokach Wielkiej Kopy powstały trzy najważniejsze kopalnie: Hoffnung („Nadzieja”) w 1785 roku, Neues Glück („Nowe Szczęście”) w 1793 roku oraz Gustav Grube („Kopalnia Gustawa”) w 1796 roku. Eksploatacja prowadzona była zarówno metodą odkrywkową, jak i podziemną.
Piryt był cennym surowcem do produkcji kwasu siarkowego, który znajdował zastosowanie m.in. w przemyśle chemicznym. Surowiec z Wieściszowic był przerabiany w zakładach zlokalizowanych w pobliżu, m.in. w Płoszowie, gdzie funkcjonowała wytwórnia kwasu siarkowego.
Eksploatacja pirytu trwała z przerwami aż do początku XX wieku. Ostatecznie wydobycie zakończono w 1923 roku, natomiast zakłady przetwórcze funkcjonowały do 1925 roku. Jedną z przyczyn upadku kopalń była rosnąca konkurencja tańszego pirytu importowanego, m.in. z Hiszpanii.
Po zamknięciu kopalń wyrobiska zaczęła stopniowo wypełniać woda. W ten sposób powstały cztery zbiorniki znane dziś jako Kolorowe Jeziorka.
Próba powrotu do wydobycia
Historia kopalni nie zakończyła się jednak wraz z zamknięciem zakładów. Po II wojnie światowej ponownie zainteresowano się możliwością wykorzystania tutejszych złóż.
W 1947 roku Zjednoczenie Kopalń Rud Żelaza prowadziło tu badania rozpoznawcze. W latach 1953–1954 Instytut Metali Nieżelaznych w Gliwicach prowadził kolejne prace dotyczące możliwości wykorzystania pirytów z dawnych wyrobisk.
Ostatecznie dalsze plany zarzucono, m.in. w związku z odkryciem znacznie większych i bardziej perspektywicznych złóż siarki w rejonie Tarnobrzega i Grzybowa. Do ponownego uruchomienia kopalni w Wieściszowicach nie doszło.
Dlaczego woda jest tak kwaśna?
Kolorowe Jeziorka są interesującym przykładem skutków dawnej działalności górniczej. Woda ma kontakt ze skałami zawierającymi piryt. W wyniku jego utleniania powstają związki siarki i żelaza, a wody stają się kwaśne.
Proces ten określa się jako kwaśny drenaż kopalniany. To właśnie on odpowiada za charakterystyczne właściwości chemiczne wód i przyczynia się do powstawania ich niezwykłych barw.
Z tego powodu nie należy kąpać się w jeziorkach ani pić ich wody. Szczególnie kwaśne są wody Purpurowego Jeziorka.
Ciekawostki przyrodnicze i historyczne
Purpurowe jeziorko ma silnie kwaśny odczyn wody, przez co w jego bezpośrednim sąsiedztwie praktycznie nie występuje żadna roślinność. Podczas tzw. powodzi tysiąclecia w 1997 roku, jeziorko to na pewien czas zalało część Wieściszowic, po czym samo na jakiś czas zanikło, by po pewnym czasie ponownie wypełnić się wodą.
Teren wokół jeziorek, ze względu na liczne, dawne wyrobiska górnicze, obfituje w sztolnie, w których swoje schronienie znalazły nietoperze – na obszarze całego Rudawskiego Parku Krajobrazowego stwierdzono aż 14 z 25 gatunków nietoperzy występujących w Polsce. To także miejsce chętnie odwiedzane przez kolekcjonerów minerałów – w dawnym wyrobisku kopalni Hoffnung (dzisiejszym Purpurowym jeziorku) wciąż można znaleźć okazy fluorytu, chalkopirytu i pirytu, a teren od lat penetrują też poszukiwacze skarbów, zwabieni tajemniczą aurą miejsca i niezwykłym kolorem wody wypełniającej XVIII- i XIX-wieczne wyrobiska.
Trasa na Wielką Kopę
Kopalnie, a więc i Kolorowe Jeziorka, leżą na zboczach Wielkiej Kopy (871 m n.p.m.) – największego wzniesienia we wschodniej części Rudaw Janowickich. Do Wielkiej Kopy prowadzi oznakowany, zielony szlak turystyczny – trasa wiedzie pod górę, ale jest malownicza i niezbyt stroma, a fragment ścieżki prowadzi nawet przez wydrążony w skale tunel, w którym da się wyczuć charakterystyczny, siarkowy zapach tutejszej gleby. Sam odcinek do Zielonego jeziorka i z powrotem liczy około 7–8 kilometrów i zajmuje zwykle 2–2,5 godziny.
Poza Błękitne (Szmaragdowe) jeziorko chodzi już zdecydowanie mniej turystów, dla których atrakcje kończą się właśnie tam – jest więc spora szansa, że w dalszej części trasy, aż po Zielone jeziorko i dalej na Wielką Kopę, będziemy praktycznie sami. Po zboczach Wielkiej Kopy prowadzą również szlaki rowerowe.
Najlepsze widoki na jeziorka można zobaczyć późną wiosną i wczesnym latem, gdy świeci słońce, a jednocześnie nie ma tu jeszcze zbyt wielu ludzi. W szczycie sezonu robi się tu spory tłok, dlatego zwiedzanie najlepiej zaplanować wcześnie rankiem.
Co warto zobaczyć w pobliżu Kolorowych Jeziorek
Rudawy Janowickie oferują znacznie więcej niż tylko Kolorowe Jeziorka. Warto odwiedzić m.in.:
- Zamek Bolczów – malownicze ruiny średniowiecznej warowni,
- Sokoliki – charakterystyczne granitowe skały i popularny teren wspinaczkowy,
- Szwajcarkę – jedno z najstarszych schronisk w polskich Sudetach,
- Zamek Karpniki,
- Krzyżną Górę – jeden z najlepszych punktów widokowych w Rudawach Janowickich,
- Miedziankę – dawne miasteczko górnicze, którego historia związana jest z wielowiekowym wydobyciem rud.
Kolorowe jeziorka – dojazd
Kolorowe jeziorka – Dojazd przez Marciszów, potem od wsi Wieściszowice, pod drodze kilka płatnych parkingów. Przy wejściu na szlak, blisko żółtego jeziorka jest duży parking z miejscem na grilla. Wstęp na szlak całodobowy, bezpłatny. Kolorowe jeziorka są częścią zielonego szlaku, którym po minięciu zielonego jeziorka można dojść na Wielka Kopę i dalej.
