Pałace Dolnego Śląska – historia, architektura, ruiny i zabytki do uratowania

Dolny Śląsk należy do regionów Europy o wyjątkowo dużym nagromadzeniu historycznych rezydencji. Na obszarze historycznego Dolnego Śląska, a także w granicach współczesnego województwa dolnośląskiego, zachowały się setki pałaców, dworów, zamków i innych dawnych siedzib właścicieli ziemskich.

Nie da się wskazać jednej, bezdyskusyjnej liczby wszystkich dolnośląskich pałaców. Wynika to między innymi z różnic w klasyfikowaniu zabytków oraz z faktu, że część dawnych rezydencji zachowała się tylko fragmentarycznie. Jeżeli uwzględnić również dwory, pozostałości zespołów pałacowo-folwarcznych i rezydencje, które z czasem zostały przebudowane lub częściowo rozebrane, skala tego dziedzictwa jest jeszcze większa.

Skąd wzięło się tak wiele pałaców na Dolnym Śląsku?

Duża liczba rezydencji jest wynikiem wielowiekowej historii regionu. Dolny Śląsk przez stulecia znajdował się pod panowaniem różnych władców i państw. Rozwój własności ziemskiej, powstawanie dużych majątków oraz rywalizacja zamożnych rodów sprawiały, że właściciele dóbr budowali lub przebudowywali swoje siedziby.

Najstarsze dolnośląskie rezydencje często wywodziły się z wcześniejszych dworów, dworów obronnych lub średniowiecznych zamków. Wraz ze zmianą sposobu prowadzenia wojen i rozwojem artylerii część dawnych budowli straciła znaczenie militarne. Zamiast utrzymywać kosztowne fortyfikacje, właściciele przebudowywali je w wygodniejsze i bardziej reprezentacyjne siedziby.

Nie oznacza to jednak, że każdy późniejszy pałac powstał w wyniku przebudowy zamku. Wiele rezydencji wznoszono od podstaw, szczególnie wtedy, gdy właściciel dużego majątku chciał stworzyć nowoczesną i reprezentacyjną siedzibę odpowiadającą aktualnym trendom architektonicznym.

Od renesansowych dworów do barokowych pałaców

Przemiany dolnośląskiej architektury rezydencjonalnej trwały przez kilka stuleci. Renesans przyniósł zainteresowanie wygodniejszymi i bardziej reprezentacyjnymi siedzibami, a w epoce baroku pałac stał się jednym z najważniejszych symboli pozycji społecznej i majątkowej właściciela.

W XVIII wieku, szczególnie po przejęciu Śląska przez Prusy, nastąpił dalszy rozwój wielkich majątków ziemskich. Arystokracja i zamożna szlachta wznosiły nowe rezydencje lub przebudowywały starsze dwory i pałace.

W XIX wieku proces ten jeszcze się nasilił. Właściciele majątków modernizowali swoje siedziby, często nadając im formy neoklasycystyczne, neogotyckie, neorenesansowe czy barokizujące. Powstawały także rozległe parki krajobrazowe, ogrody, stawy i aleje.

Ostatnie większe rezydencje powstawały jeszcze na początku XX wieku. Dlatego dolnośląskie pałace nie reprezentują jednego stylu architektonicznego. Są przekrojem kilku stuleci europejskiej architektury rezydencjonalnej.

Pałac był centrum majątku

Dolnośląski pałac bardzo rzadko był wyłącznie reprezentacyjnym budynkiem mieszkalnym. Zazwyczaj stanowił centrum całego majątku ziemskiego.

W skład takiego zespołu mogły wchodzić:

• pałac lub dwór,
• park i ogród,
• folwark,
• stajnie i wozownie,
• spichlerze,
• obory i stodoły,
• gorzelnie lub browary,
• młyny,
• zabudowania mieszkalne dla pracowników,
• kaplice i mauzolea,
• stawy oraz systemy wodne,
• aleje dojazdowe i drogi gospodarcze.

Właściciel pałacu zarządzał więc często rozległym gospodarstwem rolnym, leśnym lub przemysłowym. Rezydencja była jednocześnie domem, miejscem reprezentacji i centrum administracyjnym majątku.

Szczególne znaczenie XIX wieku

W XIX wieku wiele dolnośląskich majątków osiągnęło największy rozkwit. Rozwój przemysłu, rolnictwa i komunikacji pozwalał najzamożniejszym właścicielom inwestować ogromne środki w swoje rezydencje.

Przebudowywano pałace, zakładano rozległe parki i sprowadzano projektantów oraz ogrodników. Niektóre założenia pałacowo-parkowe osiągały ogromne rozmiary i były projektowane jako starannie zaplanowane kompozycje krajobrazowe. W tym okresie powstało wiele najbardziej charakterystycznych rezydencji Dolnego Śląska.

Pałace Dolnego Śląska a II wojna światowa

Wbrew powszechnemu przekonaniu II wojna światowa nie doprowadziła do zniszczenia większości dolnośląskich pałaców. Wiele rezydencji przetrwało działania wojenne w stosunkowo dobrym stanie. Decydujące znaczenie dla ich późniejszych losów miały wydarzenia po 1945 roku.

W wyniku zmiany granic państwowych Dolny Śląsk znalazł się w granicach Polski, a dotychczasowi niemieccy właściciele majątków zostali wysiedleni. Wielkie majątki ziemskie zostały przejęte przez państwo. Pałace zaczęły pełnić zupełnie inne funkcje. W zależności od miejsca mieściły się w nich między innymi szkoły, biura, mieszkania, magazyny, internaty, ośrodki rolnicze czy siedziby Państwowych Gospodarstw Rolnych.

Dlaczego tak wiele pałaców popadło w ruinę?

Dla wielu dolnośląskich pałaców najtrudniejszym okresem okazały się nie lata wojny, lecz kolejne dziesięciolecia po jej zakończeniu.

Pozbawione dawnych właścicieli i właściwej funkcji rezydencje często nie otrzymywały pieniędzy potrzebnych do utrzymania dużych, kosztownych budynków. Brak remontów prowadził do przeciekających dachów, zawilgocenia murów i niszczenia konstrukcji.

Dodatkowym problemem były dewastacje i kradzieże. Z wielu opuszczonych pałaców znikały elementy wyposażenia, stolarka, kamienne detale architektoniczne, posadzki, dachówka i inne wartościowe elementy.

W przypadku budynku pozbawionego dachu proces niszczenia może przebiegać bardzo szybko. Woda dostająca się do konstrukcji powoduje zawilgocenie, przemarzanie murów, rozwój grzybów i stopniową utratę stabilności budynku.

W ten sposób niektóre rezydencje, które w 1945 roku były jeszcze niemal kompletne, po kilkudziesięciu latach stały się ruinami.

Nie wszystkie pałace podzieliły ten sam los

Historia dolnośląskich pałaców po 1945 roku nie jest jednak wyłącznie historią zniszczenia. Część rezydencji otrzymała nowe funkcje i dzięki temu przetrwała. Niektóre zostały przejęte przez instytucje publiczne, inne przez przedsiębiorstwa lub osoby prywatne.

Po transformacji ustrojowej pojawiła się także możliwość ponownego wykorzystania wielu zabytkowych rezydencji przez prywatnych inwestorów. W efekcie obok opuszczonych ruin można dziś znaleźć pałace całkowicie odrestaurowane i przystosowane do nowych funkcji.

Pałace do kupienia, remontu i odbudowy

Dolny Śląsk jest jednym z regionów Polski, w którym nadal można znaleźć zabytkowe pałace i dwory wymagające remontu, a w niektórych przypadkach również daleko idącej odbudowy. Ich sytuacja prawna i techniczna jest bardzo różna. Niektóre budynki mają zachowane dachy i konstrukcję, inne wymagają kompleksowego remontu, a z części pozostały jedynie mury.

Zakup zabytkowego pałacu nie jest jednak zwykłą transakcją nieruchomościową. W przypadku obiektów objętych ochroną konserwatorską remont, przebudowa czy odbudowa wymagają uwzględnienia przepisów dotyczących ochrony zabytków oraz często uzgodnień z właściwym konserwatorem zabytków. Mimo to dla części inwestorów takie obiekty stanowią wyjątkową szansę na stworzenie hotelu, pensjonatu, restauracji, centrum konferencyjnego, muzeum, obiektu kulturalnego albo prywatnej rezydencji.

Pałace w pobliżu Wrocławia

Szczególnie dużym zainteresowaniem cieszą się pałace położone w okolicach Wrocławia. Bliskość stolicy Dolnego Śląska sprawia, że wiele dawnych rezydencji można odwiedzać podczas jednodniowych wycieczek. Pałace i zespoły pałacowo-parkowe w okolicach Wrocławia są interesujące zarówno dla turystów, jak i mieszkańców miasta poszukujących miejsc na krótkie wyjazdy poza Wrocław.

Pałace jako część dziedzictwa Dolnego Śląska

Dolnośląskie pałace są czymś więcej niż tylko pojedynczymi zabytkowymi budynkami. Są częścią większego krajobrazu kulturowego, który powstawał przez setki lat.

Nawet jeśli pałac nie przetrwał, często zachowały się fragmenty parku, aleje, stawy, zabudowania gospodarcze, kaplice, mury lub dawne drogi. Dzięki nim można odtworzyć wygląd nieistniejącej już rezydencji i zrozumieć znaczenie, jakie miała dla miejscowości. Dlatego ruiny dolnośląskich pałaców są równie interesujące jak obiekty odrestaurowane. Każda z nich opowiada historię konkretnego majątku, rodziny, miejscowości i przemian, jakie dotknęły cały region.

Dolny Śląsk – kraina pałaców, ruin i niezwykłych historii

Dolny Śląsk pozostaje jednym z najważniejszych w Polsce regionów pod względem liczby i różnorodności zabytkowych rezydencji. Od średniowiecznych dworów i zamków, przez renesansowe i barokowe rezydencje, aż po XIX-wieczne pałace arystokratyczne i ziemiańskie – można tu znaleźć zabytki reprezentujące niemal wszystkie najważniejsze etapy rozwoju europejskiej architektury rezydencjonalnej.

Paradoksalnie wiele z nich przetrwało wojny, ale nie przetrwało powojennych zmian politycznych, gospodarczych i społecznych. Dziś historia dolnośląskich pałaców pisze się na nowo. Jedne rezydencje odzyskały dawny blask, inne pozostają trwałymi ruinami, a kolejne wciąż czekają na inwestora, remont i nowe życie.

Pałace Dolnego Śląska to zatem nie tylko zabytki. To również setki historii ukrytych w murach, parkach i ruinach – historii, które w wielu miejscach dopiero czekają na odkrycie.

Pałace na Dolnym Śląsku 

Pałace Dolny Śląsk – mapa

Pałace na Dolnym Śląsku

Pałac w Chocianowie

Nazwa: Pałac w Chocianowie

Miejscowość: Chocianów

Powiat: polkowicki

Region historyczny: Dolny Śląsk / dawne księstwo legnickie

Okres powstania: średniowieczne początki rezydencji; obecny pałac powstał w latach 1728–1732

Najważniejsi właściciele: książęta legniccy, von Nostitz, von Stosch, von Redern, zu Dohna

Styl: barokowy, z zachowanymi elementami starszego założenia

Zespół: pałac + park + pawilon parkowy + dziedziniec honorowy + oficyny i zabudowania folwarczne

Stan: zachowany, wymagający dalszych prac remontowych i konserwatorskich; po wojnie był zabezpieczany, ale nie został w pełni odrestaurowany.

Dostępność: obiekt nie jest obecnie standardowo udostępniony do swobodnego zwiedzania; przed wizytą warto sprawdzić aktualną możliwość wejścia.

Najważniejsza cecha: okazała XVIII-wieczna rezydencja barokowa wzniesiona na miejscu starszego zamku, będąca jednym z ciekawszych przykładów śląskiej architektury rezydencjonalnej autorstwa Martina Frantza.

Historia:

Historia rezydencji w Chocianowie sięga średniowiecza. Według tradycji już pod koniec XIII wieku istniał tutaj zamek związany z księciem Bolkiem I Surowym. W kolejnych stuleciach dawna warownia była przebudowywana i stopniowo traciła swój obronny charakter, stając się reprezentacyjną siedzibą właścicieli majątku. W XVI wieku nastąpiła jedna z ważniejszych przebudów, która nadała rezydencji renesansowy charakter.

Przełom nastąpił w 1723 roku, gdy dobra chocianowskie kupił Heinrich Gottlob von Redern. Jego syn, Melchior Gottlob von Redern, zdecydował o całkowitej przebudowie starszej siedziby. W latach 1728–1732 architekt Martin Frantz stworzył tutaj okazałą rezydencję barokową. W efekcie powstał czteroskrzydłowy pałac z wewnętrznym dziedzińcem, reprezentacyjnym dziedzińcem honorowym oraz rozbudowanym zapleczem gospodarczym.

Pałac był częścią większego założenia rezydencjonalnego. Towarzyszył mu ogród zaprojektowany według zasad francuskiej sztuki ogrodowej, później przekształcony częściowo w park krajobrazowy. W XIX wieku powstała również klasycystyczna oranżeria. W 1766 roku majątek przeszedł w ręce rodziny zu Dohna, która pozostawała jego właścicielem aż do końca II wojny światowej. W XIX i na początku XX wieku pałac był remontowany i modernizowany, między innymi w 1913 roku oraz w latach 1937–1939.

W 1945 roku pałac został uszkodzony, a po wojnie utracił swoją dawną funkcję i wyposażenie. W następnych latach podejmowano próby zabezpieczenia budynku, między innymi w latach 1959 oraz 1965–1966. Nie udało się jednak przeprowadzić kompleksowej odbudowy. Mimo wieloletnich zaniedbań zachowała się znaczna część historycznej substancji pałacu, jego układ przestrzenny oraz elementy dawnego zespołu rezydencjonalnego.

Lokalizacja: Pałac w Chocianowie – mapa

Powiązane miejsca: Pałac w Chocianowcu, Pałac w Parchowie, Pałac w Chróstniku, Pałac w Luboradzu, Pałac w Gaworzycach oraz inne historyczne rezydencje północnej części Dolnego Śląska.

Pałac w Trzebieszowicach

Nazwa: Pałac w Trzebieszowicach, obecnie znany jako Zamek na Skale

Miejscowość: Trzebieszowice

Powiat: kłodzki

Region historyczny: Ziemia Kłodzka / Dolny Śląsk

Okres powstania: XVI–XVIII wiek, z późniejszymi przebudowami w XIX i na początku XX wieku

Najważniejsi właściciele: rody von Reichenbach, von Pannwitz oraz von Hoffmann, a w XIX wieku kolejni właściciele dóbr Trzebieszowice

Styl: renesans / barok / historyzm, z elementami neorenesansu, neobaroku i neoklasycyzmu

Zespół: pałac + park krajobrazowy + oficyna + dawne zabudowania gospodarcze

Stan: zachowany i odrestaurowany, obecnie funkcjonuje jako obiekt hotelowy

Dostępność: obiekt jest wykorzystywany jako hotel; możliwość zwiedzania należy sprawdzić przed wizytą

Najważniejsza cecha: wyjątkowa rezydencja, w której zachowały się relikty średniowiecznej wieży i renesansowego dworu, rozbudowane później w okazały pałac; jego położenie nad Białą Lądecką oraz historyczny park tworzą jeden z ciekawszych zespołów rezydencjonalnych Ziemi Kłodzkiej.

Historia:

Historia Trzebieszowic sięga średniowiecza – wieś istniała już przed 1269 rokiem, a w XV wieku funkcjonowały tutaj dobra rycerskie. Dzisiejszy pałac powstał jednak znacznie później i zachował w swojej bryle ślady starszych budowli. W jego murach znajdują się relikty średniowiecznej wieży oraz renesansowego dworu. Najstarsze części obecnej rezydencji związane są więc z okresem, kiedy właściciele tutejszego majątku potrzebowali przede wszystkim obronnej, ale jednocześnie reprezentacyjnej siedziby.

W kolejnych stuleciach rezydencja była rozbudowywana i przekształcana. Dawny dwór stopniowo zmieniał się w okazały pałac, a jego otoczenie uzupełniono o park i zabudowania gospodarcze. W XIX wieku pałac otrzymał kolejne elementy odpowiadające ówczesnym modom architektonicznym. Na dachu północnego skrzydła powstał niewielki belweder z neogotyckimi oknami, a wieżę południowego skrzydła podwyższono i nadano jej formę nawiązującą do neoklasycyzmu.

Największe zmiany przyniosła przebudowa na początku XX wieku. Pałac otrzymał wtedy bardziej reprezentacyjny wygląd z portykiem, wykuszem i balkonem, a jego wnętrza zostały urządzone w modnych wówczas stylach historycznych. Pojawiły się między innymi elementy neorenesansowe, neobarokowe, neorokokowe i secesyjne. Jednym z najbardziej efektownych elementów jest reprezentacyjna klatka schodowa, a dawny wewnętrzny dziedziniec został później przykryty szklanym dachem i przekształcony w ogród zimowy.

Po II wojnie światowej pałac utracił swoją dawną funkcję i właścicieli, podobnie jak wiele innych dolnośląskich rezydencji. W następnych dziesięcioleciach był jednak remontowany, między innymi w latach 1968–1970 i 1976. Dzięki późniejszej zmianie sposobu użytkowania udało się zachować budynek i jego najważniejsze elementy. Obecnie pałac działa jako hotel Zamek na Skale, a jego otoczenie tworzy zabytkowy zespół z parkiem krajobrazowym i dawnymi zabudowaniami gospodarczymi.

Lokalizacja: Pałac w Trzebieszowicach – mapa

Powiązane miejsca: Pałac w Gorzanowie, Pałac w Piszkowicach, Pałac w Bożkowie, Pałac Sarny w Ścinawce Górnej, Pałac w Żelaźnie, Pałac w Ratnie Dolnym oraz inne rezydencje historycznej Ziemi Kłodzkiej.

Pałac w Chróstniku

W miejscu zamku z XIV wieku, otoczonego fosą, Georg Karla von Haugwitz w latach 1723-1728 zbudował zamek o barokowym charakterze. Zamek był po II wojnie światowej użytkowany przez Rosjan, potem mieściły się tam instytucje oświatowe. W 1976 roku spłonął i został rozkradziony. Odbudowany przez prywatnego właściciela na rezydencję.

Pałac w Wojanowie

Wojanów jest starą miejscowością z końca XII wieku. Na początku XVII wieku, w 1607 roku Nickel von Zedlitz und Nimmersath zbudował renesansowy dwór zniszczony w 1643 roku w czasie wojny ze Szwedami. Dwór został odbudowany w stylu barokowym. Jeden z kolejnych właścicieli, Karl Albrecht Ike w latach 1832-33 przebudował pałac w stylu neogotyckim, założył również park. W 1839 roku księżna Luiza Niderlandzka, córka króla Prus, została właścicielką majątku oraz pałacu w Wojanowie i zleciła kolejną przebudowę. Pałac w Wojanowie zmieniał właścicieli, przetrwał II wojnę światową i obecnie funkcjonuje jako hotel. Rudawy Janowickie są miejscem, gdzie takich pałaców jest więcej.

Pałac Bobrów

Pałac w Wojanowie-Bobrowie zbudowano na miejscu murowanej strażnicy (zamku lub wieży) strzegącej przeprawy przez Bóbr. Na przełomie XVI i XVII wieku Nickel von Zedlitz zbudował kamienny dwór, rozbudowany w połowie XVII wieku. Po kilkakrotnej zmianie właścicieli, kolejny z nich, Hans Rudolf von Decker przebudował dwór do obecnej postaci pod koniec XIX wieku. Pałac był użytkowany do końca lat sześćdziesiątych XX wieku, później popadał w ruinę. Obecnie prywatny.

Pałac w Staniszowie Górnym

Renesansowy dwór w Staniszowie zbudowany został w drugiej połowie XVI wieku, w połowie XVIII wieku dwór rozbudowano. W 1787 roku na polecenie księcia Heinricha von Reuss dokonano przebudowy w stylu późnobarokowym, zmieniono wystrój wnętrz. Kolejna przebudowa na styl klasycystyczny miała miejsce w 1818 roku, kiedy dobudowano również skrzydło wschodnie. Obecnie hotel i restauracja.

Pałac na Wodzie w Staniszowie Dolnym

Pałac w Staniszowie Dolnym powstał na zlecenie księcia Heinricha von Reuss w 1786 roku na terenie zespołu dworskiego, rozbudowany w latach trzydziestych XIX wieku. Współcześnie hotel i spa.

Pałac w Łomnicy i Dom Wdowy

Barokowy dwór w Łomnicy zbudowano w połowie XVII wieku, w XVII wieku zmieniono elewacje i wystrój wnętrz, a największej przebudowy dokonano w latach 1838-44, w wyglądzie pałacu zaszły poważne zmiany. Po II wojnie światowej użytkowany jako szkoła, później nieużytkowany niszczał. Obecnie muzeum wnętrz. Dom wdowy zbudowano w latach 1803-04, kiedy właścicielem był Christian Gottfried Mentzel. Pierwotnie przeznaczony był dla starszych członków rodziny, obecnie służy jako hotel.

Pałac w Mysłakowicach

Pałac w Mysłakowicach zbudował w pierwszej połowie XVIII wieku Maksymilian Leopold von Reibnitz, a w 1816 roku przebudował August Neidhard von Gneisenau. Od 1831 roku, po przebudowie w latach 1832-1835, jest to rezydencja królewska Fryderyka Wilhelma III, później rezydencja cesarska. Kolejnej przebudowy na styl neogotycki zlecił Fryderyk Wilhelm IV. Pałac był użytkowany po II wojnie światowej, obecnie jest siedzibą szkoły.

Pałac w Bukowcu

W drugiej połowie XVI wieku w Bukowcu zbudowano dwór, który przebudował kolejny z wielu właścicieli dopiero w 1774 roku. Największej przebudowy dokonali von Redenowie na przełomie XVIII i XIX wieku, którzy obok pałacu w Bukowcu i folwarku założyli również duży park romantyczny. Pałac w Bukowcu jest siedzibą Związku Gmin Karkonoskich.

Pałac Paulinum

Folwark pauliński od XVII wieku należał do jezuitów, w połowie XIX wieku kupił go Richard von Kramst, który w roku 1855 założył park krajobrazowy na Górze Krzyżowej i zbudował duża willę stylizowaną na zamek. W 1906 roku pałac został zmodernizowany i przebudowany, od 1931 był ośrodkiem szkoleniowym partii faszystowskiej. Obecnie jest to hotel i restauracja.

Pałac w Janowicach Wielkich

Dwór w Janowicach Wielkich zbudowany został w XIV wieku, w latach 1608-09 kolejny właściciel Daniel von Schaffgotsch rozbudował dwór do wielkości pałacu (stąd nazwa Pałac Schaffgotschów). W czasie wojny trzydziestoletniej pałac w Janowicach Wielkich został uszkodzony. W 1775 roku przebudowany na styl barokowy, kolejna przebudowa w 1830 roku. Założono wówczas park krajobrazowy zachowany do dzisiaj. W pałacu w Janowicach działa DPS.

Pałac w Miłkowie

Barokowy pałac w Miłkowie został zbudowany w 1667 roku, po pożarze w 1768 roku odbudowany w stylu klasycystycznym. W XVIII wieku założono park, w XIX wieku dokonano kolejnej przebudowy wnętrz pałacu. W pałacu funkcjonuje hotel i restauracja.

Pałac w Pakoszowie (Piechowice)

Pałac w Pakoszowie został zbudowany w stylu barokowym w 1725 roku. Jego dzisiejszy wygląd jest praktycznie niezmieniony. Obecnie jest to hotel z możliwością zwiedzania.

Pałac w Jagniątkowie

Willa niemieckiego pisarza Gerharta Hauptmanna (laureata Nagrody Nobla) zbudowana w 1901 roku. W willi urządzono Muzeum Miejskie „Dom Gerharta Hauptmanna”.

Nowy Dwór w Kowarach

Pałac znany jako Nowy Dwór w Kowarach został zbudowany w 1570 roku przez Caspara Schaffgotscha dla syna. Po pożarze w drugiej połowie XVII wieku został rozbudowany. Kolejni właściciele kilkakrotnie przebudowywali pałac w XIX wieku. Obecnie w rękach prywatnych.

Pałac w Ciszycy (Kowary)

Pod koniec XVIII wieku Karl Georg von Hoym zbudował nieduży pałac w style empire. W 1828 roku pałac kupił książę Antoni Henryk Radziwiłł, który zlecił remont wnętrz. Kilkakrotnie zmieniał właścicieli. Obecnie własność prywatna.

Pałac Schaffgotchów w Cieplicach

Duży pałac barokowy z elementami klasycystycznymi zbudował książę Johann Nepomucen Schaffgotsch w latach 1794-1809 wykorzystując relikty zniszczonego w pożarze renesansowego dworu i domu gościnnego. Wnętrza pierwotnie empire przebudowano w stylu historyzmu w latach 1865-1866. Obecnie filia szkoły wyższej.

Pałac Marianny Orańskiej w Kamieńcu Ząbkowickim

Pałac budowany przez Mariannę Orańską, żonę Albrechta Pruskiego (Hohenzollerna) od 1838 do 1872 roku. Neogotycki, olbrzymi pałac Marianny Orańskiej otoczony jest murem z czterema basztami. W ciągu murów rozmieszczono stajnie i wozownie. Wewnętrzne dziedzińce rozdzielone są arkadowym krużgankiem. Od kilku lat restaurowany przez gminę.

Pałac marszałka Blüchera Krobielowice

W XIV istniał w Krobielowicach niewielki obronny dwór, który kolejni właściciele, zakonnicy z klasztoru św. Wincentego na Ołbinie rozbudowali, a w zasadzie wybudowali na nowo renesansowy dwór dla zarządu majątku i urzędników. Na przełomie XVII i XVIII wieku norbertanie rozbudowali dwór do obecnej formy pałacu. Po sekularyzacji pałac w Krobielowicach przeszedł na własność państwa pruskiego i został podarowany marszałkowi von Blücherowi. Pod koniec XIX wieku pałac rozbudowano m.in. o trzy narożne wieże. Obecnie hotel i klub golfowy.

Pałac Minkowskie

Minkowskie to wieś znana od XIV wieku, jej nazwa pochodzi od nazwiska. Pałac Minkowskie został zbudowany w latach 1765-1284, obok park krajobrazowy. W parku neogotycka kaplica grobowa z 1873 roku, obecnie kościół św. Józefa Robotnika.

Pałac w Kopicach

Kopice od XIV wieku były siedzibą różnych śląskich rodów, w 1783 roku przebudowana na klasycystyczna rezydencję, w 1864 roku pałac przebudowano w stylu neogotyku z elementami neorenesansowymi. Do 1945 roku należał do rodziny von Schaffgotsch. Pałac został podpalony w 1958 roku, od tego czasu ruiny, zmieniające właścicieli.

Pałac w Warmątowicach Sienkiewiczowskich

Zamek w Warmątowicach był twierdzą graniczną Księstwa Legnickiego, w 1748 roku przebudowany na barokowy pałac. Zapisany w spadku Henrykowi Sienkiewiczowi, który spadku nie przyjął. Obecnie hotel.

Pałac Sarny (Zamek Sarny)

Pałac w Sarnach (Ścinawka Górna) została zbudowany jako niewielki dwór obronny prawdopodobnie w XIV wieku, w 1590 roku przebudowany na duży renesansowy dwór przez Fabiana von Reichenbacha. W 1661 roku został przebudowany na pałac przez rodzinę hrabiów Götzen (często używana nazwa: Zamek Sarny) Od XIX wieku coraz bardziej zaniedbany, najwięcej zniszczeń po 1989 roku. Obecnie odbudowywany przez fundację. Tuż obok mieści się pałac letni w Sarnach zbudowany w 1730 roku, który obecnie jest wykorzystywany jako hotel.

Pałac w Miliczu

Klasycystyczny pałac Maltzanów w Miliczu zbudował Joachim Karol Maltzan w latach 1707-1798, rozbudowano go w 1910 roku. Czasami nazywany dolnośląskim Sanssouci, z uwagi na podobieństwo. Obecnie w kompleksie budynków szkoły leśnej. Niedaleko ruiny zamku kasztelańskiego z końca XIII wieku.

Pałac w Świebodzicach

Pałac Seidlów w Świebodzicach zbudowany w 1875 roku, obecnie DPS

Pałac w Płoninie

Renesansowy pałac z połowy XVI wieku przylegający do zamku Niesytno. Spłonął w 1992 roku w wyniku podpalenia. Obecnie w trakcie rewitalizacji.

Pałac w Bożkowie

Pałac w Bożkowie został zbudowany jako zamek w XVI wieku. Po kilkukrotnej zmianie właścicieli majątku i rozbudowie, pałac przebudowano w latach 1787-1791. Rozbudowany po pożarze w 1870 roku, w 1930 roku zmieniono elewację na klasycystyczną. Podobno udostępniony do zwiedzania.

Pałac w Kościelnikach Górnych

Pałac w Kościelnikach Górnych zbudowano jako dwór w XVII wieku i rozbudowano w XVIII wieku. Eklektyczny pałac powstał w latach 1866-67 po rozbudowie dworu. Obecnie prywatny.

Pałac na Górce w Sobótce

Pałac w Sobótce-Górce powstał na pozostałościach klasztoru zniszczonego w wojnach husyckich, Budowa trwała aż do połowy XVI wieku, rozbudowa jeszcze d rugiej połowie XVI wieku. Pałac zniszczony w wojnie trzydziestoletniej, przebudowany w XIX wieku w formie neorenesansowego zamku. Obecnie hotel.

Pałac we Włosieniu Dolnym

Pałac w Włosieniu zbudowany w 1720 roku, w 1880 roku przebudowany. W 1979 roku pałac splonął, w planach rewitalizacja.

Pałac w Goszczu

Pałac w Goszczu zbudowano w latach 1730-1740 na miejscu zamku z XII wieku. Pałac spłonął już w 1749 roku i natychmiast go odbudowano w stylu barokowym. W 1947 roku spłonął.

Pałac w Ciechanowicach

Renesansowy dwór z XVI wieku otoczony fosą przebudowano w stylu barokowym na pałac na początku XVIII wieku i w 1846 roku na neobarokowy pałac. Obecnie zrewitalizowany przez prywatnego właściciela.

Dwór (pałac) w Bagieńcu

Dwór obronny z XIII wieku został przebudowany w drugiej połowie XVI wieku na renesansowy zamek. Przebudowa na pałac z połowy XVIII wieku nadała budowli styl barokowy, a przebudowa na początku XX wieku nadała pałacowi styl neorenesansowy. Pałac otoczony fosą, dostęp przez kamienny mostek. Pałac Bagieniec jest w rękach prywatnych, w renowacji.

Pałac i Nowy Zamek w Bagnie

Barokowy pałac w Bagnie, z początków XVIII wieku, zbudowany został na reliktach warowni z XIII wieku, która została zniszczona w czasie wojny trzydziestoletniej. Na początku XX wieku ówczesny właściciel Georg Kissling zbudował nowe skrzydło pałacowe, tzw. Nowy Zamek w bagnie, w stylu neobarokowym. Od 1930 roku zespół pałacowy w rękach Zgromadzenia Salwatorianów. Udostępniany do zwiedzania, najlepiej w niedzielę.

Pałac w Biskupicach Podgórnych

Barokowy pałac w Biskupicach Podgórnych został z budowany w pierwszej połowie XVIII wieku i rozbudowany w XIX wieku. Odrestaurowany w XXI wieku, nieużytkowany.

Pałac w Brzezince

Późnobarokowy pałac w Brzezince budowany był od 1725 roku dla rodziny von Kospoth. W 1945 roku uszkodzony, remontowany po 1989 roku, remont przerwany.

Pałac w Brzeźnie

Pałac w Brzeźnie został zbudowany w połowie XIX wieku na fundamentach starszych budowli. Przebudowany pod koniec XIX wieku w w 1913 roku. Obecnie odrestaurowany, służy jako hotel. Obok pole golfowe.

Pałac w Chwalimierzu

Neorenesansowy pałac w Chwalimierzu zbudował Georg von Kramst w 1885 roku. Pałac został zdewastowany po II wojnie światowej, rozebrany w latach sześćdziesiątych, z wyjątkiem wieży. Niedaleko zrujnowana stajnia i inne obiekty folwarku.

Pałac w Strudze

Pałac w Strudze, pierwotnie dwór obronny, rozbudowany do wielkości pałacu w XVII wieku, w 1730 roku przebudowany na pałac barokowy. W XVIII i XIX wieku modernizowano wnętrza, obecnie remontowany przez fundację.

Pałac w Dąbrowicy

Pałac w Dąbrowicy w barokowym stylu zbudowano w 1751 roku i przebudowano w stylu neogotyku angielskiego w 1835 roku. Obecnie w odbudowie przez prywatnych właścicieli. Niedaleko ruiny średniowiecznego zamku Deckerów.

Pałac w Dobrocinie

Pałac w Dobrocinie zbudowany pod koniec XVIII wieku, przebudowany i rozbudowany w 1899 i 1909 roku. W rękach prywatnych, nieużytkowany. W parku ruiny kaplicy pałacowej.

Pałac w Gaworzycach

Pałac w Gaworzycach w stylu manieryzmu został wybudowany w XVII wieku przez Wenzla von Zedlitz, w 1721 roku przebudowany na styl barokowy przez George Caspara von Tschammera. W 1858 roku miała miejsce kolejna przebudowa w stylu późnoklasycystycznym. Obecnie odrestaurowany, siedziba instytucji gminnych.

Pałac w Kobierzycach

Pałac w Kobierzycach zbudowany w 1730 roku przez rodzinę von Koenigsdorff. W XIX wieku pałac został przebudowany przez nowych właścicieli, rodzinę von Rath, w stylu neobarokowym i neorenesansowym. Odrestaurowany, siedziba urzędu gminy.

Pałac w Komarnie

Pałac w Komarnie powstał na miejscu zamku z XIII wieku. W XVII wieku budowla uzyskała dzisiejszy kształt, zachowując czteroskrzydłową konstrukcję z przykrytym dziedzińcem wewnętrznym..W 1842 roku przebudowano pałac likwidując fosę, most i zabudowania gospodarcze. W 1893 roku rozebrano wieżę i zbudowano sale jadalną. Obecnie prywatny, przeznaczenie mieszkalne.

Pałac Kornów w Pawłowicach

Pałac Kornów w Pawłowicach zbudowany został w latach 1891-95, w miejscu rozebranych budynków folwarku w Pawłowicach. Pałac w stylu renesansu północnego rozbudowano po 1892 roku o skrzydło północne. Obecnie centrum szkolenia i hotel.

Pałac w Kraskowie

Pałac w Kraskowie został zbudowany w miejscu zamku wodnego zniszczonego w czasie wojny trzydziestoletniej. Około 1732 roku pałac spłonął, odbudowany jako barokowy z jednoczesną likwidacją umocnień i zasypaniem fosy. Po II wojnie światowej niszczał, obecnie hotel.

Pałac królewski we Wrocławiu

Pałac królewski we Wrocławiu znany pod nazwą pałac Spätgenów lub zamek królów pruskich został zbudowany w 1710 roku, w 1717 wykonano nowe dekoracje wnętrz i zbudowano balkonowe portale. W 1750 roku pałac wykupił król pruski Fryderyk II Wielki. Założenie pałacowe rozbudowano o dwie oficyny i wąskie skrzydło pałacowe w części ogrodowej. Po 1945 roku zachowany został główny budynek i obydwa skrzydła północne, pozostałe zburzono. Obecnie muzeum.

Pałac w Krzyżowej

Pałac w Krzyżowej zbudowano w latach 1712-26 na miejscu dworu z XVI wieku, zniszczonego w czasie wojny trzydziestoletniej. Kolejne przebudowy w latach 1868-69 oraz 1891-1900. Obecnie neobarokowy pałac w Krzyżowej jest wykorzystywany przez „Fundację Krzyżowa”.

Pałac w Łagowie k. Zgorzelca

Łagów kolo Zgorzelca to wieś z XIV wieku należąca do rodów rycerskich . W 1581 roku zbudowany został renesansowy pałac, który został mocno przebudowany w 1782 roku. Po rewitalizacji pałac mieści hotel, wykorzystano również budynki folwarczne.

Pałac w Luboradzu

Pałac w Luboradzu został zbudowany w latach 1681-1681 po przebudowie dworu obronnego z XVI wieku. Pałac był kilkakrotnie przebudowywany w wieku XVIII, XIX i XX do 1944 roku, jest mieszanką stylów z przewagą stylu renesansowego i baroku. Obecnie w renowacji.

Dwór w Mniszkowie

Dwór w Mniszkowie, wsi z początków XIV wieku, zbudowano w 1728 roku i do dzisiaj przetrwał z niewielkimi zmianami. Konstrukcja szachulcowa z dachem mansardowym. Obecnie dworek w Mniszkowie jest odrestaurowany, apartamenty.

Pałac i szpital w Mokrzeszowie

Neogotycki szpital i dom starców w Mokrzeszowie został zbudowany przez zakon Kawalerów maltańskich w drugiej połowie XIX wieku. Po wojnie był siedzibą szkół i ośrodków szkoleniowych . Obecnie niewykorzystany. Za budynkami zespołu folwarcznego stoi niewielki pałac Hochbergów z końca XIX wieku. Obecnie po remoncie nie przypomina pałacu, jest siedzibą szkoły. Niedaleko jeziorko Daisy.

Pałac w Mrowinach

Pałac w Mrowinach został zbudowany ww 1838 roku stylu neoklasycystycznym na miejscu zamku wodnego z XIII wieku. W 1871 roku przebudowany na eklektyczny, w późniejszych latach zyskał formę neorenesansową. Obecnie prywatny, zaniedbany.

Pałac w Szalejowie Dolnym

Renesansowy dwór w Szalejowie Dolnym został zbudowany w XVI wieku. Neogotycki pałac powstał w wyniku przebudowy w latach 1840-44 i 1972. W rękach prywatnych, zabezpieczony. W parku pozostałości grobowca rodziny Münchhausenów.

Pałac w Wojcieszowie

Barokowy pałac w Wojcieszowie zbudowany w 1800 roku spłonął w 1816 roku. Po pożarze przebudowany, ponownie przebudowany w latach 1863-64 na styl neogotycki. Obecnie prywatny, niedostępny.

Pałac w Niwnicach

Klasycystyczny pałac w Niwnicach zbudowała rodzina von Nostitz w drugiej połowie XVII wieku. Kolejny właściciel przebudował pałac na styl barokowy na początku XIX wieku. Kolejna duża modernizacja miała miejsce na początku XX wieku. Obecnie szkoła (z zamiarem likwidacji). Po drugiej stronie parku Dwór Lipowy z XVI wieku, pierwsza siedziba właścicieli wsi.

Pałac w Nowiźnie

Renesansowy dwór w Nowiźnie z połowy XVI wieku, pod koniec XVIII wieku przebudowany i rozbudowany w barokowy pałac. Po II wojnie światowej zdewastowany, obecnie remontowany.

Pałac w Ocicach

Renesansowy dwór w Ocicach z budowany w XVI wieku, w połowie XVIII wieku przebudowany na pałac w stylu barokowym. Zdewastowany po wojnie obecnie w remoncie.

Zameczek w Opolnicy (Pałac)

Pałac w Opolnicy zwany popularnie zameczkiem, został zbudowany w 1811 roku przez rodzinę Schlabendorf, w 1884 roku przebudowany przez kolejnego właściciela. Od wielu lat w pałacu w Opolnicy mieści się DPS „Zameczek”.

Pałac w Osetnie

Pałac w Osetnie powstał z przebudowy renesansowego zamku lub raczej obronnego dworu zbudowanego w 1550 roku. Po kilku przebudowach budynek zyskał styl neoklasycystyczny. Zaniedbany, widoczne ślady po fosie i wałach.

Pałac w Parchowie

Pałac w Parchowie pochodzi z 1702 roku, modernizowany w XIX wieku. Przetrwał II wojnę światową, opuszczony, zrujnowany, bez dachu i stropów.

Pałac w Piotrówku

Klasycystyczny pałac w Piotrówku został zbudowany w 1860 roku, rozbudowany w 1896 roku. Do 1945 roku był rękach rodziny von Richthofen, później PGR, po 1991 roku prywatny, popada w ruinę.

Pałac w Przyborowie

Barokowy pałac w Przyborowie został zbudowany w drugiej połowie XVIII wieku i przebudowany w 1915 roku. Obok dwór z końca XVII wieku po przebudowie w XVIII i XIX wieku. Pałac w remoncie.

Pałac w Radomierzycach

Barokowy pałac na wyspie zbudowano w Radomierzycach w latach 1713-1730. Jeden z piękniejszych w regionie. Obecnie prywatny, w remoncie.

Pałac w Roztoczniku

Neobarokowy pałac w Roztoczniku powstał w XIX wieku z rozbudowy renesansowego dworu z XVI wieku. Obecnie dom opieki nad osobami starszymi.

Pałac Schaffgotschów we Wrocławiu

Pałac Schaffgotschów we Wrocławiu powstał w 1890 roku poprzez rozbudowę willi zbudowanej przez poprzednich właścicieli. Odbudowany po wojnie wykorzystywany do różnych celów, obecnie w posiadaniu firmy zagranicznej, wyremontowany.

Pałac w Siedlimowicach

Pałac został zbudowany w 1540 roku w miejscu dworu obronnego. Prawdopodobnie początkowo był to duży dwór rozbudowany później do wielkości pałacu. W XIX i XX wieku modernizowany, po wojnie użytkowany przez Rosjan, później przez PGR, obecnie ruiny w rękach prywatnych.

Pałac w Skale

W 1513 roku zbudowano w Skale renesansowy dwór w miejscu zamku z XIV wieku zniszczonego w 1428 roku przez husytów. Przebudowywany w XVIII i XIX wieku. Po wojnie użytkowany przez PGR, później nadleśnictwo. Obecnie ruiny.

Pałac w Sokolnikach

Barokowy Pałac w Sokolnikach zbudowany pod koniec XVII wieku. Po wielu zmianach własnościowych wyremontowany i powiększony o werandę z balkonem w 1906 roku. Niedostępny własność prywatna.

Pałac w Stolcu

We wsi istniał renesansowy dwór z XVI wieku, a wcześnie XIV wieczny zamek zniszczony przez husytów. Barokowy pałac we wsi Stolec został zbudowany w 1729 roku. Na skutek błędów budowlanych pałac zbudowano na nowo w latach 1773-1779 i przebudowano w style neobaroku francuskiego pod koniec XIX wieku. Po wojnie użytkowany i dwukrotnie remontowany, obecnie w zasadzie to ruina. W wsi jest również zespół dworski (i dwór) oraz wieża widokowa typu belweder należąca do kompleksu pałacowego.

Pałac Sybilli w Szczodrem

Pałac w Szczodrem zbudowali książęta oleśniccy pod koniec XVII wieku. Rozbudowany w latach 1792-1802 , póxniej1851-1867 zyskał miano „sląskiego Windsoru”. W 1945 roku podpalony, po wojnie częściowo użytkowany i powoli rozbierany. Obecnie pozostały tylko fragmenty pałacu, w rekach prywatnych. W Szczodrem jest również mały pałacyk przy ulicy mieszczący schronisko Brata Alberta i niewielki zameczek myśliwski, niedostępny.

Pałac w Warcie Bolesławieckiej

Pałac w Warcie Bolesławieckiej został zbudowany w 1540 roku jako duży dwór, który kolejni właściciele powiększyli w 1612 roku o jedno skrzydło. Pałac rozbudowywano i przebudowywano w XVIII i XIX wieku, a w pierwszej połowie XX wieku dokonano renowacji dekoracji sgraffitowych. Po II wojnie światowej rozszabrowany, obecnie prywatny, poddany renowacji.

Pałac w Grodźcu

Pałac w Grodźcu zbudowano w latach 1718-27, na początku XIX wieku rozebrano mur kurtynowy osłaniający dziedziniec i zbudowano podjazd. Po wojnie był użytkowany, obecnie w renowacji, wystawiony do sprzedaży.

Pałac Lenno w Łupkach

Pałac w Łupkach inaczej Pałace Lenno, został zbudowany na podzamczu zamku Lenno- Wleń w latach 1653-1662 i przebudowany w stylu barokowym w XVIII wieku.

Pałac we Wleniu

Pałac we Wleniu zbudowano w XVI wieku, w XVII wielu pałac często dewastowany przez Szwedów. Kolejny właściciel w połowie XIX przebudowuje pałac w stylu francuskiego baroku. Pod koniec XIX wieku wyremontowano pałac i przeprowadzono zmiany w ogrodzie. Po wojnie użytkowany, potem opuszczony i niszczał. Obecnie pensjonat.

Dwór (Pałac) w Królikowicach

Dwór w Królikowicach został zbudowany w stylu barokowym ok. 1800 roku, a na przełomie XIX i XX wieku przebudowany na styl neorenesansowy. Po wojnie użytkowany przez PGR, SHR, obecnie prywatny, nieużytkowany. Duży park dworski.

Pałac w Cieszycach

Pałac w Cieszycach zbudowany w stylu neorenesansowym w drugiej połowie XIX wieku, z wyglądu większa willa. Spalony w 2015 roku, nic się nie dzieje.

Pałac w Krzyżowicach

Pałac w Krzyżowicach zbudowano w XVIII wieku, restaurowano w XIX wieku – główny budynek jest neobarokowy, barokowe skrzydła i wieża z 1854 roku w stylu neogotyckim. Obecnie szkoła.