Pałac w Lubniewicach (Nowy zamek)
Pałace w Lubniewicach – skąd wziął się „zamek w Lubniewicach”?
Hasło „zamek w Lubniewicach” może być trochę mylące. W Lubniewicach nie ma średniowiecznego zamku zachowanego w takim znaczeniu, jak choćby zamek w Międzyrzeczu. Są natomiast dwie okazałe rezydencje pałacowe, które od dawna były określane jako „zamki”. To właśnie tradycja tych nazw sprawiła, że dzisiaj można spotkać określenia „Stary Zamek” i „Nowy Zamek”.
Historia rezydencji w Lubniewicach sięga jednak znacznie dalej. Źródła wspominają o zamku w Lubniewicach już w XIV wieku. W XVI wieku pojawiają się natomiast określenia „Czerwony Dwór” i „Biały Dwór”. Dzisiejszy zespół pałacowy jest więc kolejnym etapem rozwoju rezydencji właścicieli miejscowości.
Stary Zamek
Na miejscu dawnego Czerwonego Dworu w 1812 roku wzniesiono klasycystyczny pałac. Budowla została następnie przebudowana w 1846 roku, a w drugiej połowie XIX wieku ponownie ją rozbudowano. Dobudowano wówczas między innymi wschodnią część z reprezentacyjną fasadą i głównym wejściem.
Pałac powstał dla rodziny von Waldow, która przez długi czas była właścicielem Lubniewic i tutejszego majątku.
Dzisiaj budynek znany jest przede wszystkim jako „Stary Zamek”. W rzeczywistości jest to jednak XIX-wieczny pałac o klasycystycznych korzeniach, a nie zachowany średniowieczny zamek.
„Stary Zamek” przetrwał II wojnę światową. Po 1945 roku zmieniono jednak jego przeznaczenie. W budynku działała między innymi szkoła oraz ośrodek wypoczynkowy, co wiązało się z przebudową części wnętrz.
Później pałac przez wiele lat pozostawał nieużytkowany i stopniowo niszczał. W ostatnich latach wykonano między innymi prace przy dachu i części elewacji, jednak pełna renowacja obiektu nie została zakończona.
Pałac znajduje się w centrum Lubniewic, przy skrzyżowaniu ulicy Gorzowskiej i ulicy Osadników Wojskowych. Budynek jest częściowo widoczny zza drzew, szczególnie od strony Parku Miłości.
Nowy Zamek
Druga rezydencja znajduje się po drugiej stronie zatoki jeziora, w rozległym parku. To właśnie ona robi dzisiaj największe wrażenie.
Nowy Zamek zbudowano w latach 1909–1911 dla rodziny von Waldow. Jest to okazała rezydencja w stylu neorenesansowym. Budynek ma dwie kondygnacje, użytkowe poddasze i jest całkowicie podpiwniczony.
Położenie pałacu było częścią przemyślanej kompozycji krajobrazowej. Rezydencję otacza park, a przed budynkiem znajduje się zatoka jeziora. Dzięki temu pałac oglądany z różnych stron wygląda zupełnie inaczej.
Po 1945 roku w budynku funkcjonowała między innymi szkoła z internatem, a później ośrodek wypoczynkowy. W przeciwieństwie do wielu dolnośląskich i lubuskich rezydencji część wyposażenia i wystroju wnętrz zachowała pierwotny charakter.
Po okresie wieloletniego nieużytkowania pałac został przejęty przez Jana Lubomirskiego-Lanckorońskiego. Obecnie funkcjonuje jako prywatna rezydencja określana jako Zamek Książąt Lubomirskich. Obiekt jest częściowo udostępniany zwiedzającym, z wyłączeniem prywatnych pomieszczeń właściciela.
Do „Nowego Zamku” można dojść od strony Parku Miłości, korzystając z kładki prowadzącej przez jezioro. Samo dojście jest zresztą jedną z atrakcji tego miejsca – pałac pojawia się między drzewami i wodą, co daje bardzo charakterystyczny widok.
Pałac czy zamek w Lubniewicach?
I tutaj wracamy do pytania z początku: czy w Lubniewicach jest zamek?
Historycznie bezpieczniej jest mówić o dwóch pałacach – starszym, klasycystycznym z 1812 roku, oraz młodszym, neorenesansowym z lat 1909–1911. Określenia „Stary Zamek” i „Nowy Zamek” są jednak mocno zakorzenione w tradycji i funkcjonują również współcześnie.
Obecne nazwy „Pałac Książąt Lubomirskich” i „Zamek Książąt Lubomirskich” są związane z obecnym właścicielem i świadomie nawiązują do tradycyjnego nazewnictwa obu rezydencji.
Lubniewice – historia miasta i rozwój turystyki
Lubniewice to jedna z najstarszych miejscowości w tej części województwa lubuskiego. Jej początki sięgają co najmniej 1287 roku, kiedy pojawiają się pierwsze wzmianki o miejscowości. Już w 1322 roku Lubniewice określane są w źródłach jako miasto, co pokazuje, że miejscowość dość szybko zaczęła pełnić funkcje miejskie.
Przez kilka stuleci rozwój Lubniewic opierał się przede wszystkim na rzemiośle i lokalnym handlu. W XVIII wieku pojawiły się nowe możliwości rozwoju gospodarczego. Od połowy tego stulecia znaczenie zaczęło mieć wydobycie ałunu, wykorzystywanego między innymi w przemyśle włókienniczym i garbarskim.
Pod koniec XVIII wieku próbowano również rozwijać w Lubniewicach hodowlę jedwabników. Powstała przędzalnia jedwabiu, a miejscowi kupcy zajmowali się między innymi handlem suknem. Dzięki temu niewielkie Lubniewice stały się lokalnym ośrodkiem rzemieślniczym i handlowym.
Lubniewice – utrata i odzyskanie praw miejskich
Co ciekawe, współczesny status miasta nie jest ciągłością średniowiecznej tradycji. Lubniewice otrzymały prawa miejskie w 1808 roku, ale po II wojnie światowej, w 1945 roku, zostały ich pozbawione. Przez prawie pół wieku Lubniewice były więc formalnie wsią. Prawa miejskie odzyskały dopiero w 1994 roku.
Dzisiaj Lubniewice są przede wszystkim miejscowością turystyczną i wypoczynkową. O ich atrakcyjności decydują przede wszystkim jeziora, lasy oraz położenie wśród terenów o dużych walorach krajobrazowych.
Najważniejsze jeziora w okolicy to Lubiąż, Krajnik i Lubniewsko. Wokół nich rozwinęła się baza turystyczna – działają tu ośrodki wypoczynkowe, pensjonaty, gospodarstwa agroturystyczne i inne obiekty oferujące noclegi.
Lubniewice są również dobrym punktem wypadowym do zwiedzania Puszczy Lubuskiej i Pojezierza Lubuskiego. Położenie stosunkowo niedaleko głównych tras komunikacyjnych, w tym autostrady A2 i drogi ekspresowej S3, ułatwia dojazd zarówno z zachodniej Polski, jak i z dalszych regionów kraju.
Dzisiaj o charakterze Lubniewic decyduje więc przede wszystkim turystyka, wypoczynek nad jeziorami i walory przyrodnicze, ale spacerując po mieście warto pamiętać, że jego historia sięga średniowiecza, a przez wieki Lubniewice były niewielkim, ale aktywnym ośrodkiem rzemiosła, handlu i lokalnej gospodarki.
Lubniewice w filmie
Lubniewice mają także swój epizod w historii polskiego kina. Najbardziej znaną produkcją związaną z miejscowością jest „Sztuka kochania. Historia Michaliny Wisłockiej” z 2017 roku w reżyserii Marii Sadowskiej. Film opowiada historię Michaliny Wisłockiej, lekarki i autorki słynnej książki „Sztuka kochania”. Część zdjęć rzeczywiście nakręcono w Lubniewicach – wykorzystano między innymi pałac, jezioro Lubiąż i jego okolice. Okres zdjęciowy trwał od maja do lipca 2016 roku.
Nie był to przypadkowy wybór. Michalina Wisłocka była związana z Lubniewicami osobiście – właśnie tutaj przeżyła ważny romans, który stał się jednym z najbardziej znanych wątków jej biografii. Filmowcy postanowili więc wykorzystać autentyczne miejsca związane z jej pobytem. Lubniewice nie musiały udawać innego miasta – w wielu scenach zagrały same siebie.
Jedną z najważniejszych filmowych lokacji był Nowy Zamek, czyli neorenesansowy pałac zbudowany w latach 1909–1911 dla rodziny von Waldow. W filmie pojawiają się również okolice jeziora Lubiąż. Dzięki temu charakterystyczna sylwetka pałacu, park i jezioro stały się częścią opowieści o Wisłockiej.
Lubniewice pojawiły się także w innych produkcjach. W 2014 roku w miejscowości realizowano zdjęcia do horroru „Evil Rising”, którego akcja związana jest z grupą badaczy zjawisk paranormalnych odwiedzających nawiedzony zamek. Wcześniej, w latach 90., Lubniewice miały być również wykorzystywane przy produkcji filmu o Wilhelmie Tellu. W 2015 roku miejscowość pojawiła się ponadto w teledysku do piosenki „Pełnia” Maryli Rodowicz i Donatana.
Oprócz pałaców ciekawy jest zabytkowy Park Miłości z rzeźbami poświęconymi Michalinie Wisłockiej i jej pobytowi w Lubniewicach. W pobliżu warto odwiedzić Opactwo Cystersów w Gościkowie-Paradyżu (obecnie Wyższe seminarium Duchowne – lepiej potwierdzić wizytę telefonicznie), Łagów i zamek Joannitów w Łagowie oraz podziemne budowle Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego.
