Pałac w Chorzeminie

Chorzemin – od komesa Jaroty do cystersów z Obry

Historia Chorzemina sięga średniowiecza. W połowie XIII wieku wieś należała do komesa Jaroty z rodu Szaszorów. Po jego śmierci bezdzietna wdowa przekazała Chorzemin cystersom z Obry w 1250 roku. Nadanie to potwierdzali później kolejni władcy, między innymi Przemysł II w 1287 roku oraz Władysław Jagiełło w 1430 roku. Cystersi z Obry pozostawali właścicielami Chorzemina przez kilka stuleci, aż do pruskiej sekularyzacji dóbr kościelnych pod koniec XVIII wieku. Źródła podają, że wieś pozostawała w rękach klasztoru od 1287 do 1796 roku.

Od dóbr cysterskich do rodziny Daumów

Po przejęciu dóbr chorzemińskich przez władze pruskie Chorzemin przeszedł w ręce prywatnych właścicieli. W XIX wieku majątek znalazł się w rękach rodziny Daumów. Szczególne znaczenie dla rozwoju gospodarczego Chorzemina miał Alfred Daum, landrat powiatu grodziskiego i właściciel tutejszego majątku.

Daumowie rozwijali nie tylko rezydencję w Chorzeminie, ale również całe gospodarstwo. Wzniesiono między innymi murowaną oborę, stajnię, magazyn zbożowy, budynek administracyjny i dużą stodołę. Dla robotników powstały cztery murowane domy mieszkalne. Alfred Daum posiadał także tartak parowy w pobliżu leśniczówki, niedaleko dzisiejszego rezerwatu Bagno Chorzemińskie.

Neogotycki pałac Alfreda Dauma

Obecny pałac wzniesiono około 1910 roku dla Alfreda Dauma. Jest to neogotycka rezydencja z elementami secesyjnej dekoracji, wykonana przede wszystkim z czerwonej cegły. Budynek wyróżnia rozbudowana, malownicza fasada oraz charakterystyczna, niska wieża usytuowana z boku głównej bryły. Powierzchnia pałacu wynosi około 1000 m².

Architektura rezydencji dobrze wpisuje się w popularny na początku XX wieku nurt budowania siedzib ziemiańskich stylizowanych na średniowieczne zamki. Neogotyckie formy połączono tutaj z detalami secesyjnymi, dzięki czemu pałac otrzymał bardziej dekoracyjny i reprezentacyjny charakter.

Ciekawostka: majątek Chorzemin był dużym gospodarstwem ziemskim. W latach 20. XX wieku liczył około 780 hektarów, obejmując grunty orne, łąki i rozległe lasy. W gospodarstwie hodowano konie, bydło i trzodę chlewną.

Ostatni właściciele i rok 1945

Rodzina Daumów pozostawała związana z Chorzeminem do końca II wojny światowej. W latach 30. majątek należał do Anny Daum, a później do jej spadkobierców. W 1945 roku zakończyła się historia prywatnej własności majątku.

Po wojnie dobra zostały przejęte przez państwo. Ziemię rozparcelowano lub przekazano Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu, a pałac i zabudowania folwarczne zaczęły pełnić funkcje związane z gospodarką państwową.

Pałac po 1945 roku

W okresie funkcjonowania PGR pałac był użytkowany, jednak z czasem jego stan techniczny się pogarszał. W latach 90. XX wieku obiekt przeszedł na własność gminy Wolsztyn. W późniejszym okresie rozpoczęto prace remontowe, które jednak nie doprowadziły do pełnej restauracji rezydencji.

Pałac został wpisany do rejestru zabytków 12 kwietnia 1973 roku wraz z parkiem. Ochroną objęty jest więc nie tylko sam budynek, ale całe historyczne założenie pałacowo-parkowe.

Park pałacowy

Pałac w Chorzeminie otacza niewielki park krajobrazowy o powierzchni około 2,73 hektara. Zachowały się w nim stare drzewa, będące pozostałością dawnego założenia parkowego. Szczególnie cenny jest dąb kaukaski, którego obwód przekracza 3,4 metra. Oprócz niego rosną tu między innymi klon srebrzysty, lipa amerykańska, dąb czerwony i buk zwyczajny.

Ciekawostka: według lokalnych opracowań część obecnego drzewostanu może pochodzić jeszcze z XIX wieku. Oznacza to, że niektóre drzewa pamiętają czasy, gdy Chorzemin był prywatnym majątkiem ziemskim i zanim powstał obecny pałac.

Legendy i niewyjaśnione historie

W przeciwieństwie do wielu wielkopolskich pałaców Chorzemin nie ma dobrze udokumentowanej legendy o skarbie, podziemiach czy duchach dawnych właścicieli. Najciekawsza jest sama historia miejsca, które przez ponad pięć stuleci należało do cystersów, a później stało się majątkiem niemieckiej rodziny ziemiańskiej.

W zachowanych materiałach dotyczących Chorzemina nie znalazłem również potwierdzonych informacji o nowych odkryciach archeologicznych lub sensacyjnych znaleziskach związanych z pałacem. Zachowane dokumenty i opisy dawnego majątku są jednak interesującym źródłem wiedzy o funkcjonowaniu dużego gospodarstwa ziemskiego na początku XX wieku.

Stan obecny

Pałac w Chorzeminie jest własnością prywatną i nie jest udostępniony do zwiedzania. Od wielu lat pozostaje w stanie wymagającym poważnych prac remontowych i konserwatorskich. Dawne oferty sprzedaży wskazywały możliwość adaptacji obiektu między innymi na funkcje mieszkalne, hotelowe lub rekreacyjne, jednak nie doprowadziło to do trwałego przywrócenia mu dawnej funkcji.

Dzisiaj pałac najlepiej oglądać z zewnątrz, pamiętając, że jest to obiekt prywatny. Mimo postępującego zużycia zachował charakterystyczną neogotycką bryłę, dzięki której nadal wyróżnia się w krajobrazie Chorzemina. Jego przyszłość pozostaje niepewna, ale sama rezydencja wciąż daje wyobrażenie o ambicjach Alfreda Dauma i skali dawnego majątku.