Pałac w Trzebiechowie
Trzebiechów
Nazwa: Pałac w Trzebiechowie
Miejscowość: Trzebiechów
Powiat: zielonogórski
Region historyczny: Dolny Śląsk / historyczna Marchia Brandenburska, obecnie Ziemia Lubuska
Okres powstania: XVI–XX wiek; obecny kształt pałac uzyskał głównie w latach 1876–1880, z rozbudową w 1901–1902 roku
Najważniejsi właściciele: ród von Troschke, następnie książęta von Reuss
Styl: francuski neorenesans / historyzm, z elementami francuskiej architektury rezydencjonalnej
Zespół: pałac + park krajobrazowy + oficyna + dawna ujeżdżalnia + zabudowania gospodarcze
Stan: zachowany, użytkowany; pałac jest obecnie związany z funkcją oświatową, a cały zespół wymaga dalszej opieki i prac konserwatorskich
Dostępność: ograniczona; pałac nie jest typowym obiektem turystycznym i przed wizytą warto uzgodnić możliwość wejścia
Najważniejsza cecha: okazała rezydencja książąt von Reuss, przebudowana na wzór francuskich pałaców rezydencjonalnych, otoczona dużym parkiem krajobrazowym. Warto ją oglądać razem z sąsiednim kompleksem dawnego sanatorium, którego wnętrza zaprojektował Henry van de Velde – jeden z najważniejszych europejskich twórców secesji.
Historia:
Historia majątku w Trzebiechowie sięga średniowiecza, a od XV wieku miejscowe dobra należały do rodziny von Troschke. Pod koniec XVI lub na początku XVII wieku właściciele wznieśli tutaj murowany dwór, który stał się początkiem późniejszej rezydencji. W 1724 roku majątek został sprzedany, a w kolejnych latach przeszedł w ręce książęcego rodu von Reuss. Od tego momentu Trzebiechów przez prawie dwa stulecia był związany z tą rodziną.
Przez długi czas dwór nie był szczególnie reprezentacyjną siedzibą, ponieważ właściciele mieszkali poza Trzebiechowem. Sytuacja zmieniła się w 1861 roku, kiedy majątek kupił książę Henryk VII von Reuss i zdecydował się związać z nim na stałe. W 1876 roku rozpoczęła się gruntowna przebudowa starego dworu. Prace prowadzono do około 1880 roku, nadając rezydencji formę inspirowaną francuskimi pałacami XVIII wieku.
Kolejne zmiany nastąpiły na początku XX wieku. Około 1901–1902 roku dobudowano boczne skrzydło oraz reprezentacyjną bramę na osi założenia. Pałac otrzymał charakterystyczny układ w kształcie litery L, wieże, mansardowe dachy i bogato rozczłonkowaną bryłę. Za rezydencją rozciąga się duży park krajobrazowy w stylu angielskim, liczący około 11 hektarów, w który włączono również starsze elementy ogrodu.
Książęta von Reuss byli nie tylko właścicielami majątku, ale mieli również duży wpływ na rozwój całej miejscowości. W pobliżu pałacu powstawały budynki użyteczności publicznej i obiekty związane z opieką zdrowotną. Najbardziej niezwykłym przedsięwzięciem było sanatorium wybudowane w latach 1902–1905 z inicjatywy księżnej Marii Aleksandryny von Reuss. Jego wnętrza zaprojektował belgijski artysta Henry van de Velde, dzięki czemu Trzebiechów posiada dziś jeden z najcenniejszych zespołów jego prac w Polsce.
Po II wojnie światowej pałac przeszedł na własność państwa i utracił funkcję prywatnej rezydencji. W późniejszych latach został przystosowany do nowych potrzeb i wykorzystywany między innymi przez szkołę. Zachował się jednak zasadniczy układ pałacu i jego otoczenia, a park nadal stanowi ważny element historycznego założenia. Dziś pałac i park pozostają jednym z najważniejszych zespołów zabytkowych Trzebiechowa.
Lokalizacja: Pałac w Trzebiechowie – mapa
Powiązane miejsca: dawny zespół sanatoryjny w Trzebiechowie z wnętrzami Henry’ego van de Velde, kościół w Podlegórzu z grobowcem rodziny von Reuss, pałac w Kalsku, pałac w Sulechowie, pałac w Bojadłach oraz inne rezydencje historycznej Ziemi Lubuskiej i pogranicza Dolnego Śląska.
W Trzebiechowie w 1860 roku urodziła się księżniczka Reuss-Köstritz, która w w 1908 roku została druga zoną cara Bułgarii Ferdynanda I. W Bułgarii zajmowała się głównie działalnością dobroczynną, w czasie I wojny światowej pracowała jako pielęgniarka, czym zaskarbiła sobie uznanie Bułgarów.